Opnieuw beginnen

Waarom dit telt

Soms is de oude plek niet meer te houden: de bron valt droog, de polder loopt onder, de grond is vergiftigd. Een nieuwe plek beginnen is de grootste gok die een groep kan nemen, en de geschiedenis is er hard over. In Jamestown kwamen in 1607 104 Engelse mannen en jongens aan op een plek die goed te verdedigen was, maar met slecht rivierwater. Begin 1610 was volgens William Strachey 80 tot 90 procent van de kolonisten dood. Plek, seizoen en buren beslissen meer dan moed. Dit hoofdstuk gaat over een geplande verhuizing. Is het gevaar acuut, lees dan eerst 01.08 Verplaatsen of blijven.

Eerst doen

1. Schrijf op waarom je weg wilt, en of dat echt niet te herstellen is.
2. Stuur een klein team van twee tot vier mensen vooruit om te verkennen.
3. Meet het water op de nieuwe plek als eerste, aan het eind van de zomer.
4. Kies het vertrek zo dat je vóór de winter een dak en een oogst hebt.
5. Houd de oude plek aan tot de eerste oogst op de nieuwe binnen is, als dat kan.
6. Praat met wie er al woont voordat je iets bouwt.

Wat je nodig hebt

• Kaarten, kompas, schrift, een emmer van 10 liter en een klok om de bron te meten.
• Schop, spade, glazen pot, azijn voor de grondproef (13.01 Het landschap lezen).
• Zaad, gereedschap, kook- en filterspullen, zeil, touw.
• De archiefset om mee te nemen (16.01 Een kennisarchief).
• Voedsel voor de hele tijd tot de eerste oogst, en liever meer. Reken in het eerste jaar op de helft van wat de tuin belooft (13.05 Teeltplanning).
• Vervoer dat ook zonder brandstof werkt (14.13 Karren en lastdieren, 14.12 De fiets als ruggengraat).

Werkwijze

Wanneer verhuizen beter is dan blijven

Je laat een put, een tuin, bomen en jaren werk achter. Vertrek daarom niet om één slecht jaar of een gerucht (01.07 Informatie beoordelen). Gebruik deze tabel wordt getoetst.

Eén reden die mensen doodt, is genoeg. Andere redenen weeg je samen. Vertrek niet aan het begin van een winter, of met mensen die de reis niet aankunnen, tenzij blijven erger is (01.09 Kwetsbare mensen helpen). Het besluit is van de groep (15.03 Besluiten nemen). Wie wil blijven, dwing je niet. Spreek af hoe je contact houdt (14.07 Noodcommunicatie). Vooruitgaan is beter dan verhuizen. Stuur een ploeg die de tuin aanlegt en onderdak maakt, terwijl de rest nog een jaar de oude plek gebruikt. Zo heb je altijd een plek om op terug te vallen wordt getoetst.

Een plek vergelijken

Bekijk liefst drie plekken, en elke plek in een natte en een droge tijd. Een schuilplek kies je met 05.01 Een plek kiezen, land lees je met 13.01 Het landschap lezen. Voor een nederzetting gelden strengere eisen. De getallen hieronder komen uit de planning van vluchtelingenkampen (UNHCR, op een pagina die als verouderd is gemarkeerd). Ze zijn bedoeld voor kampen met hulp, niet voor een zelfstandig dorp. Gebruik ze als richting.

Grondwater op 3 meter diepte haal je in veel polders niet wordt getoetst. Daar kijk je naar de hoogste plekken: terpen, kreekruggen, dijken, stuwwallen en hoge zandgrond (13.01 Het landschap lezen). Oude dorpen staan vaak niet toevallig waar ze staan. Kijk ook wat er gebeurt als de gemalen stilvallen (02.14 Hoogwater, dijken en gemalen). Aan de kust kan het grondwater zout zijn (02.11 Een put slaan en beschermen). Op hoge zandgrond is water juist de grens: het grondwater zit daar dieper en een droge zomer telt zwaar wordt getoetst. Houd afstand van droge heide en dicht naaldbos (VK.C04 Een brandgang maken).

Water eerst

Reken uit wat je nodig hebt. Sphere noemt minstens 15 liter per persoon per dag voor drinken, koken en hygiëne, en een waterpunt binnen 500 meter (02.13 Water voor een gemeenschap).

1. Voor 50 mensen is dat 750 liter per dag. Dat is ongeveer een halve liter per minuut, dag en nacht. Dieren en tuin komen daar nog bij.
2. Meet een bron met emmer en klok: hoeveel seconden voor 10 liter? Doe dat aan het eind van de zomer wordt getoetst.
3. Vraag waar het water vandaan komt: wat ligt erboven? Stort, tankstation, fabriek, mest, begraafplaats (02.02 Bronnen herkennen, 02.06 Chemische verontreiniging).
4. Behandel al het water vanaf de eerste dag (02.01 Water drinkbaar maken). Helder water bewijst niets.

Jamestown dronk uit de rivier, die zout en troebel was, en dat droeg bij aan de sterfte. Een plek die je goed kunt verdedigen, is zonder goed water geen veilige plek.

Bodem en vervuiling

Doe de handproef en graaf op meerdere plekken (13.01 Het landschap lezen). Reken op ongeveer 1000 m² per volwassene voor bijna alle energie, op redelijke grond en na een paar jaar ervaring (13.05 Teeltplanning; dat getal is een schatting wordt getoetst). Voor 50 mensen, allemaal volwassen gerekend, is dat 5 hectare akker. Dat komt bovenop het dorp. Vervuiling zie je meestal niet. Zonder laboratorium kun je grond niet testen op lood, olie of andere stoffen. Dat is een harde grens. Je enige hulp is de geschiedenis van de plek: wat stond hier? Tankstations, garages, stortplaatsen, spoorwegen en oude fabrieken zijn verdacht wordt getoetst. Twijfel je, teel dan niet in die grond, of gebruik bakken met grond van elders wordt getoetst. Bodemloket toont waar vroeger activiteiten waren die de bodem kunnen hebben aangetast.

Ruimte plannen

De UNHCR rekent 45 m² per persoon: 30 m² voor wonen, paden, sanitair, brandgangen en opslag, en 15 m² voor huistuinen. Landbouw en vee tellen daarin niet mee. Minder dan 29 m² raadt ze sterk af. Voor 50 mensen is dat 2250 m², een vierkant van ongeveer 47 bij 47 meter. Houd rekening met groei. Schets de indeling op papier voordat je iets neerzet (14.05 Een lokale kaart maken). De regel is: schoon boven, vuil beneden wordt getoetst.

Het juiste seizoen

De Mayflower kwam na lange vertraging in november 1620 aan, toen de grond al bevroren was. Van de ongeveer 102 passagiers waren er in het voorjaar nog 53 over wordt getoetst. Kom aan in het vroege voorjaar: dan kun je zaaien, bouwen en hout drogen vóór de winter wordt getoetst.

Volgorde van bouwen

Dit is een richting wordt getoetst. Bouw in het eerste jaar weinig blijvends: je kent de plek nog niet (13.01 Het landschap lezen). In de Noordoostpolder ging het ook zo: dijk en gemaal eerst, de eerste rogge in 1941 op het hoogste deel, droog in 1942, en de eerste dorpen pas tussen 1946 en 1948 wordt getoetst. Gebruik wat er ligt: stenen, pannen, hout (12.11 Puin ruimen en veilig slopen, 10.13 De stad als voorraadkast).

Contact met andere groepen

Jamestown lag op jachtgrond van de Powhatan. Zonder hun voedsel was de kolonie volgens de National Park Service waarschijnlijk mislukt. Toen de Engelsen eind 1609, tijdens een droogte, te veel eten eisten, sloeg het om. In de winter erna durfden ze het fort nauwelijks nog uit. Wie er al is, is je eerste hulp of je eerste gevaar.

1. Kijk eerst. Wie woont hier, wie gebruikt het water, de weiden, het hout? Rook, paden en tuinen vertellen het (VK.F07 Sporen lezen).
2. Ga open te werk. Twee mensen, overdag, zichtbaar, met een afgesproken terugkeertijd wordt getoetst. De rest blijft op afstand (15.11 Wacht lopen en waarschuwen).
3. Zeg wie je bent: hoeveel mensen, wat je zoekt, wat je kunt bieden. Vaardigheden zijn vaak meer waard dan spullen (15.06 Ruil en samenwerking).
4. Vraag, neem niet. Bouw niet op land dat iemand gebruikt. Vraag welke regels er gelden, vooral voor water.
5. Vertel niet alles. Noem bij het eerste gesprek niet je voorraad, je wapens of je zwakke plekken wordt getoetst.
6. Leg afspraken vast op papier, in twee kopieën en in beide talen als dat nodig is (15.01 Afspraken maken). Water staat bovenaan: wie gebruikt wat, wanneer, en wie maakt schoon?
7. Houd afstand bij ziekte. Laat nieuwe mensen eerst apart slapen en eten. Bij mazelen komt de uitslag ongeveer 14 dagen na besmetting (CDC). Onze keuze is daarom 14 dagen wordt getoetst, en mensen met koorts of diarree blijven apart (07.08 Koorts en besmettelijke ziekten). Voor dieren geldt hetzelfde (13.10 Dierhouderij begrijpen).
8. Blijf komen. Spreek een vaste ruildag af, en deel kennis (14.10 Kennis verspreiden). Afgesproken signalen voorkomen ongelukken (14.09 Signalen afspreken en geven).

Zo weet je dat het werkt

• De bron levert in de droogste maand meer dan je gemeten behoefte.
• Niemand wordt ziek van het water, én je behandelt het nog steeds: uitblijvende ziekte bewijst geen veilig water.
• Het hoogste water en de zwaarste bui van het eerste jaar kwamen niet bij huizen of latrines.
• De eerste oogst is binnen, en je had de voorraad tot die tijd.
• De buren kennen je, en afspraken over water staan op papier.
• Na een jaar kun je zeggen welke plekken nat, koud of winderig zijn.

Zo weet je dat het misgaat

• De bron zakt sneller dan verwacht: verminder gebruik, zoek een tweede bron en herzie je plan vóór de droge tijd.
• Diarree in meerdere huishoudens: controleer latrines en bron, behandel al het water (07.08 Koorts en besmettelijke ziekten).
• Water staat na regen tussen de huizen: graaf afvoer en verplaats wat op de laagste plek staat.
• De voorraad raakt sneller op dan de oogst komt: rantsoeneer nu (VK.D06 Rantsoenen plannen voor een groep en een winter) en vraag om ruil.
• Buren worden kil of mijden je: ga praten voordat er iets gebeurt. Kijk of je iets gebruikt wat van hen is.
• Mensen raken uitgeput of willen terug: bouw minder, rust meer en bespreek het (15.12 Spanning laten zakken).

Als je iets mist

Achtergrond

Bij een nieuwe plek stapelen drie dingen: je hebt geen oogst, je kent het land niet, en je hebt geen vertrouwen bij de buren. Elke fout kost dan meer dan op een plek die je kent. Daarom is de volgorde belangrijk, en daarom komt blijvend bouwen pas na een jaar kijken. "Schoon boven, vuil beneden" werkt omdat water naar beneden loopt en ziekteverwekkers meeneemt (02.10 Een latrine graven). De geschiedenis geeft geen bewijs in strikte zin: dit zijn losse gevallen met veel andere oorzaken. In Jamestown speelden ook oorlog, honger en droogte mee. Bewijs: water en sanitatie als eerste A (Sphere, WHO, veldervaring). Oppervlakte, helling en brandgangen B (UNHCR-normen voor kampen, niet voor dorpen; pagina verouderd). Bron meten in de droge tijd C (praktijk). Volgorde van bouwen en het kiezen van het seizoen D (keuze van de redactie op basis van voorbeelden). Vuistregels voor eerste contact D. Quarantaine van 14 dagen D: geen enkele termijn dekt alle ziekten.

Volgende niveau

Werk een plan op 25 jaar uit (16.09 Langetermijnplanning). Bouw blijvend (12.01 Bouwprincipes, 12.02 Funderingen begrijpen). Regel water voor de hele gemeenschap (02.13 Water voor een gemeenschap). Kies wat je opnieuw opbouwt (16.11 Wat herbouw je eerst). Sluit een overeenkomst met buren over water, weide en hout (15.06 Ruil en samenwerking).

Controlelijst

• Ik weet waarom we weggaan en heb eerst gekeken of herstel kan.
• We hebben de plek in een natte en een droge tijd bekeken, en het water gemeten.
• We hebben voedsel tot de eerste oogst, en de oude plek blijft zo lang mogelijk achter ons.
• We kiezen het seizoen, en niet andersom.
• Water ligt hoog en schoon, latrines laag en op 30 meter.
• We bouwen eerst weinig en pas na een jaar blijvend.
• We praten met wie er al is voordat we iets bouwen, en leggen afspraken vast.
• Nieuwe mensen blijven eerst apart.

Verantwoording

• UNHCR Emergency Handbook: Site planning for camps: locatiecriteria, 45, 30, 15 en 29 m² per persoon, helling 2 tot 4 en maximaal 10 procent, grondwater 3 meter, 30 meter brandgang per 300 meter, 2 meter of twee keer de hoogte, latrines binnen 50 meter. De pagina is gemarkeerd als verouderd.
• Sphere: Water supply standard 1 (Oxford-kopie) en Sphere Handbook 2018, interactief: 15 liter per persoon per dag, 500 meter. De delen over onderdak en nederzettingen kon ik niet openen.
• National Park Service: A Short History of Jamestown: 104 mannen en jongens, 80 tot 90 procent dood volgens Strachey, rivierwater, jachtgrond, voedsel van de Powhatan, breuk in 1609.
• CDC: Clinical Overview of Measles: uitslag ongeveer 14 dagen na blootstelling.
• Overstroom ik en Bodemloket: wat deze sites tonen; alleen de voorpagina ingezien.
• Wikipedia: Mayflower: aankomst, bevroren grond, 53 overlevende passagiers. Secundaire bron, daarom gemarkeerd.
• Wikipedia: Noordoostpolder: jaartallen van drooglegging en dorpen. Secundaire bron, daarom gemarkeerd. De 30 meter en 1,5 meter komen uit 02.10 Een latrine graven, de grond per persoon en de halve eerste oogst uit 13.05 Teeltplanning. Die bronnen heb ik niet opnieuw geopend. Niet met een primaire bron onderbouwd en daarom gemarkeerd: de tabel blijven of vertrekken, vooruitgaan met een ploeg, grondwater in polders, water op hoge zandgrond, einde van de droge tijd, verdachte grond en teelt in bakken, de regel schoon boven en vuil beneden, plaats van dieren en werkplaats, de seizoenskeuze, de bouwvolgorde, de regels voor eerste contact, 14 dagen apart en het tellen zonder klok. Handleidingen voor een nieuwe nederzetting zonder hulp van buiten heb ik niet gevonden: alles hier is afgeleid van kampnormen, losse historische gevallen en buurhoofdstukken. Getoetst door: nog niet.