Conflicten bespreken

Waarom dit telt

Honger, slaapgebrek, zorgen en te weinig ruimte maken van een emmer die niet is teruggezet een oorlog. Groepen vallen vaker uit elkaar door ruzie dan door gebrek aan spullen wordt getoetst (VK.K03 Moreel hoog houden in een groep). Vroeg praten kost tien minuten, te laat praten kost soms de groep of iemands gezondheid.

Eerst doen

1. Kijk eerst of iemand in gevaar is. Zo ja, ga naar "Als het oploopt" en "Geweld".
2. Haal de ruzie uit de groep. Twee mensen, even apart, geen publiek.
3. Is iemand te boos om te praten, stop dan en spreek een tijd af om terug te komen.
4. Praat binnen een dag met elkaar, in ik-zinnen.
5. Komen jullie er niet uit, vraag een derde die niet partijdig is.
6. Schrijf op wat jullie afspreken, en kijk na een week of het werkt.

Wat je nodig hebt

• Een rustige plek buiten gehoorsafstand, waar iedereen weg kan lopen.
• Twee mensen die de groep vooraf heeft gevraagd als bemiddelaar.
• Papier en pen voor de afspraak.
• Water en iets te eten. Laat niemand met honger praten als het kan.

Werkwijze

De ladder van ruzie

Een conflict gaat bijna altijd in stappen omhoog. Hoe lager je ingrijpt, hoe makkelijker het is. De indeling is van de redactie wordt getoetst.

Vroeg ingrijpen

Buurtbemiddeling in Nederland werkt het best vroeg in een conflict en bij problemen die niet te ernstig zijn, zoals geluid, schuttingen en overlast van kinderen. Ongeveer twee derde van de zaken loopt daar goed af. Dat gaat over gewone tijden, maar de les is dezelfde.

• Spreek de eerste keer aan, niet de vijfde. Doe dat alleen, niet waar anderen bij staan.
• Vraag eerst: hoe gaat het met jou? Vaak ligt er iets anders onder: honger, verdriet, pijn, angst om kinderen (06.09 Mentale veerkracht).
• Roddel niet. Ga naar de persoon zelf.
• Maak de oorzaak kleiner. Is er elke dag ruzie om de wc, dan is het rooster de oplossing en niet het gesprek (15.02 Taken verdelen).

De ik-boodschap

Een jij-boodschap valt aan: "Jij bent lui." De ander gaat zich verdedigen. Een ik-boodschap beschrijft wat je zag, wat het met jou doet en wat je vraagt. Psycholoog Thomas Gordon gaf dit idee in de jaren zestig zijn naam. De Gottman-groep, die ruzies bij paren onderzoekt, adviseert hetzelfde: klaag over iets concreets, zonder de ander de schuld te geven.

Vier stukjes:

1. Wat ik zag. Zonder oordeel, zo precies dat een camera het had kunnen filmen.
2. Wat het gevolg is voor mij.
3. Wat ik voel.
4. Wat ik vraag. Eén ding, dat de ander kan doen.

Vermijd "altijd", "nooit" en "iedereen vindt". Laat de ander daarna zijn kant vertellen, en herhaal in je eigen woorden wat je hoorde. Je hoeft het niet eens te zijn.

In een groep met mensen van verschillende achtergrond verschilt wat direct en wat beleefd is wordt getoetst. Gebruik een tolk bij alles wat ertoe doet.

Afkoelen

Als je echt boos bent, gaat je hart tekeer en kun je niet meer luisteren. De Gottman-groep noemt dat overspoeld raken. Praten heeft dan geen zin.

1. Zeg: "Ik ben te boos. Ik wil dit bespreken, maar nu niet."
2. Noem een tijd om terug te komen: "Om 16:00 bij de schuur."
3. Neem minstens twintig minuten. Die tijd noemt de Gottman-groep, voor paren wordt getoetst. Vaak is een nacht slapen beter wordt getoetst.
4. Doe iets anders: lopen, hout zagen, trage ademhaling (VK.K01 Ademhalen bij paniek, 15.12 Spanning laten zakken). Blijf niet herhalen hoe groot het onrecht is.
5. Kom terug op de afgesproken tijd. Anders wordt afkoelen weglopen.

Praat niet als iemand gedronken heeft of net uit de nachtdienst komt wordt getoetst.

Gesprek met een derde

Kies vooraf, in vrede, twee mensen die de groep vertrouwt. Niet de leider en niet degene met de sleutels wordt getoetst. Bij goede bemiddeling gelden vaste regels: niemand is verplicht mee te doen of tot een akkoord te komen, de bemiddelaar meldt vooraf zijn banden met de partijen, en wat er wordt gezegd blijft vertrouwelijk wordt getoetst. Een bemiddelaar spreekt geen oordeel uit. De partijen maken zelf de afspraak.

1. Vraag allebei apart of ze willen praten en of ze het veilig vinden. Is er geweld of angst, stop dan (zie het Gevaar-blok).
2. Zeg de regels. Eén tegelijk, niet schelden, niet dreigen, je mag even weg. Wat hier wordt gezegd blijft hier, behalve als iemand gevaar loopt.
3. Laat beiden hun verhaal doen, zonder onderbreken. De derde vat samen.
4. Zoek wat ieder echt nodig heeft. Niet "ik wil die kamer", maar "ik moet kunnen slapen".
5. Laat hen oplossingen noemen en kies er één die beiden kunnen doen.
6. Zet het op papier en spreek een controledag af.

Afspraak op papier

Kort en concreet: wie, waar, wanneer, wat ieder moet doen, de ondertekening en een exemplaar voor elke partij.

Schrijf geen schuld op, alleen wat ieder gaat doen. Dit blad gaat niet op de muur. Raakt de afspraak de hele groep, zoals de waterlijst, dan gaat hij wel naar de groep (15.03 Besluiten nemen, 14.08 Berichten vastleggen).

Als het gesprek niet lukt

Komen jullie er niet uit, dan kan een derde beslissen. Dat is geen bemiddeling meer maar een uitspraak. In Nederland deden dijkgraaf en heemraden dat eeuwenlang bij ruzie over dijken en water wordt getoetst.

Maak zo'n raad. Laat de groep drie mensen kiezen, en wissel ze elk seizoen wordt getoetst. Wie erbij betrokken is, doet niet mee. De raad hoort beide kanten, doet binnen een paar dagen uitspraak, en die komt in het schrift wordt getoetst. Straf en herstel staan in 15.13 Regels, straf en herstel.

Als het oploopt

Iemand schreeuwt, staat te dichtbij of slaat met deuren. Dit volgt de tien punten van Project BETA, een werkgroep van Amerikaanse spoedpsychiaters. Die gaan over patiënten op de spoedeisende hulp, niet over buren.

1. Houd afstand. Minstens twee armlengtes. Zegt iemand dat je opzij moet gaan, doe dat.
2. Daag niet uit. Rustige stem, geen spot wordt getoetst.
3. Eén persoon praat. Anderen houden omstanders weg en halen hulp.
4. Spreek kort. Boze mensen verwerken minder. Geef tijd om te reageren.
5. Vraag wat hij wil en voelt, luister, en zeg het terug. "Dus je bent woest omdat niemand je vertelde dat de wacht is veranderd."
6. Geef gelijk waar het kan. Je mag ook zeggen dat jullie het oneens zijn.
7. Stel een duidelijke grens, respectvol, met een gevolg dat erbij past. "Als je blijft dreigen, gaan wij weg en praten we vanavond verder."
8. Geef keuzes. "Wil je even naar buiten, of zullen we gaan zitten?"
9. Praat erover na, als het weer rustig is.

Blijf herhalen: vaak moet je iets meer dan eens zeggen. Haal bijlen, messen en ander gereedschap uit de buurt als dat zonder gevaar kan. Wordt het erger, ga dan weg en haal anderen. Je hoeft niet te winnen.

Wordt iemand opeens agressief die dat nooit is, of is hij verward, zweterig of heeft hij een hoofdwond? Dan kan het ziekte zijn: een lage bloedsuiker, koorts, dementie, ontwenning of hersenletsel wordt getoetst (07.16 Acute noodgevallen). Behandel dat als zorg, niet als ruzie.

Geweld

Geweld stopt het gesprek. Dan draait het om veiligheid, niet om wie gelijk heeft.

1. Zorg eerst voor het slachtoffer: veilig, en wond verzorgen.
2. Haal de partijen uit elkaar, met meer mensen, zonder zelf te slaan.
3. Haal de kinderen weg (06.07 Zorg voor kinderen).
4. Bel 112 als dat kan. Lukt dat niet, noteer dan wat er gebeurde, wanneer, en wie het zag. Later kan dat nodig zijn.
5. Laat de dienstleider en twee anderen van de groep vandaag nog besluiten wat er nu gebeurt.

Noodweer. Je mag jezelf of een ander verdedigen. Het gaat om noodzakelijke verdediging tegen een onmiddellijke, wederrechtelijke aanval (artikel 41 Wetboek van Strafrecht). Verdedigen stopt dus zodra de aanval stopt. Wraak en straf achteraf zijn geen noodweer. Dit is een korte samenvatting, geen juridisch advies.

Iemand scheiden van de groep

Soms moet iemand tijdelijk weg bij de anderen, om hen te beschermen of om erger te voorkomen. Scheiden betekent afstand maken. Het betekent niet opsluiten.

Wanneer: na geweld, bij herhaalde ernstige dreiging, of als iemand een kind of kwetsbare persoon in gevaar brengt. Niet omdat iemand lastig is, en niet omdat hij er anders uitziet.

Wie beslist: in het acute moment de dienstleider, en daarna de groep of raad binnen een dag wordt getoetst (15.03 Besluiten nemen). Nooit iemand alleen, en nooit iemand die zelf partij is.

1. De pleger gaat, niet het slachtoffer. Het slachtoffer blijft waar de spullen en de kinderen zijn.
2. Maak afstand. Een andere kamer, een ander huis, de andere kant van de straat.
3. Geen slot van buitenaf, geen touw. Iemand moet altijd zelf weg kunnen.
4. Alles wat iedereen altijd krijgt, blijft (15.01 Afspraken maken): water, eten, warmte, een toilet, medicijnen, zorg. Twee mensen brengen het, nooit één.
5. Vertel waarom, hoelang en wat er moet gebeuren voordat iemand terug kan.
6. Geef het een einde. Schrijf een datum op en kijk elke dag of het nog nodig is wordt getoetst.
7. Schrijf het op: feiten, datum, wie besloot, wat is afgesproken. Waarschuw de wacht (15.11 Wacht lopen en waarschuwen).
8. Praat over terugkeer. Wat is er nodig voor herstel, en wil het slachtoffer dit (15.13 Regels, straf en herstel)?

Weigert iemand te gaan? Vecht niet. Maak dan afstand op de andere manier: de anderen gaan weg naar een andere plek, samen, met de kinderen.

Iemand definitief uit de groep zetten is iets anders. Dat is een zwaar groepsbesluit, nooit in de hitte van het moment (15.13 Regels, straf en herstel). In de winter of in de zomerhitte, zonder water of onderdak, kan het de dood betekenen. Het is strafbaar om iemand in ogenblikkelijk levensgevaar niet te helpen als dat kan zonder gevaar voor jezelf of anderen (artikel 450 Wetboek van Strafrecht) wordt getoetst.

Zo weet je dat het werkt

• Ruzies blijven op de eerste twee treden en worden korter (VK.K03 Moreel hoog houden in een groep).
• Mensen spreken elkaar aan voordat iets groot wordt.
• Beide partijen zeggen dat ze zijn gehoord, ook wie niet alles kreeg.
• De afspraak is op de controledag nagekomen, of is aangepast.
• De bemiddelaars worden gevraagd, niet vermeden.
• Niemand is bang om iets te melden.

Zo weet je dat het misgaat

• Mensen zwijgen en mijden elkaar. Stilte is niet hetzelfde als vrede. Vraag ernaar, apart.
• De groep splitst in kampen. Laat de derde praten met de hoofdpersonen, en eet weer samen.
• De bemiddelaar kiest een kant, of wordt daarvan beschuldigd. Wissel hem.
• Dezelfde persoon zit in elke ruzie. Praat apart met hem, en ga anders naar de raad.
• Een slachtoffer trekt een klacht in, of zegt opeens dat het niets was. Dat kan angst zijn. Blijf in de buurt, zonder druk.
• Mensen nemen het recht in eigen hand. Stop dat meteen, met de hele groep. Dat is hoe een groep ontspoort.
• Iemand raakt somber, zegt dat alles zinloos is of geeft spullen weg. Laat hem niet alleen en vraag direct of hij eraan denkt zichzelf iets aan te doen (06.09 Mentale veerkracht).

Als je iets mist

Achtergrond

Bij boosheid gaan hartslag en stresshormonen omhoog, en dan luister je slecht. Daarom helpt afkoelen meer dan doorpraten. Klachten na een heftige gebeurtenis zakken meestal binnen vier weken, zegt Thuisarts. In een lange uitval stopt de oorzaak niet, dus reken op kortere lontjes wordt getoetst.

Bemiddeling werkt omdat mensen zich beter houden aan wat ze zelf hebben bedacht wordt getoetst. Bij grote machtsverschillen werkt het niet, want dan is er geen vrije keuze.

Bewijs: de-escalatie met afstand, één spreker en korte zinnen B (consensus van deskundigen voor de spoedeisende hulp, niet getest bij buren). Bemiddeling bij buren B (Nederlandse praktijkcijfers, gewone tijden). Twintig minuten afkoelen C (onderzoek bij paren). Ik-boodschappen C (praktijk). Geen bemiddeling bij partnergeweld B als advies. Lokale raad C (historisch voorbeeld). Het protocol voor scheiden D (eigen ontwerp, nooit getest). Noodweer A als wettekst, maar de toepassing vraagt een jurist. De artikelen over vrijheidsberoving, aanhouding en het niet helpen C (via secundaire bronnen gelezen, niet in de officiële wettekst).

Volgende niveau

Train twee bemiddelaars vóór ze nodig zijn, met een verzonnen ruzie. Stel op niveau II de raad in. Spanning in de groep zelf staat in 15.12 Spanning laten zakken, en regels, straf en herstel in 15.13 Regels, straf en herstel. Rouw en verlies liggen vaak onder ruzie (15.14 Rouw en verlies dragen).

Controlelijst

• Ik spreek iemand vroeg aan, alleen, in een ik-boodschap.
• Ik zeg het als ik te boos ben, en kom terug op de afgesproken tijd.
• Ik weet wie bij ons de bemiddelaars zijn.
• Ik weet wat er op een afspraak na ruzie staat.
• Bij dreiging houd ik twee armlengtes afstand, en praat er één persoon.
• Ik weet dat ik partnergeweld, seksueel geweld en kindermishandeling niet bemiddel.
• Scheiden betekent bij ons afstand, met water, eten en zorg, en met een einddatum.
• Ik sluit niemand op, en ik straf niemand zelf.

Verantwoording

• Richmond e.a. 2012: Verbal De-escalation of the Agitated Patient (Project BETA, West J Emerg Med): tien domeinen, twee armlengtes, één spreker, korte zinnen, herhalen, grenzen met gevolg, keuzes, nabespreken. Geschreven voor de spoedeisende hulp.
• Gottman Institute: The Four Horsemen, the Antidotes: overspoeld raken, time-out, minstens twintig minuten, zachte start, ik-boodschap. Gaat over paren, niet over groepen.
• Wikipedia: I-message: Thomas Gordon, jaren zestig, onderdelen van de ik-boodschap. Secundaire bron.
• CCV: Buurtbemiddeling: getrainde bemiddelaars, werkt het best vroeg en bij minder ernstige problemen, ongeveer twee derde positief.
• Europees e-justitieportaal: Uitgangspunten en stadia van bemiddeling (niet ingezien, alleen zoekresultaat): vrijwilligheid, neutraliteit, vertrouwelijkheid.
• Oud Leiden: registers van het Hoogheemraadschap Rijnland, 1253 tot 1564 (niet ingezien, alleen zoekresultaat): vonnissen van dijkgraaf en heemraden.
• Wetboek van Strafrecht: artikel 41, noodweer en noodweerexces.
• Wetboek van Strafrecht, artikel 282 (tekst via Omgevingsweb): vrijheidsberoving, ten hoogste acht jaar.
• Rechtbank Oost-Brabant: celstraf voor man die zijn vriend zag verdrinken en geen hulp bood (niet ingezien, alleen zoekresultaat): artikel 450 Sr toegepast.
• Erasmus Universiteit: Aanhouden op heterdaad (art. 53 Sv) (niet ingezien, alleen zoekresultaat): aanhouding op heterdaad door iedereen.
• WHO: Violence against women: ongeveer één op de drie vrouwen, crises vergroten het risico.
• Veilig Thuis: 0800-2000, dag en nacht, gratis, bij direct gevaar 112.
• Thuisarts: Ik heb iets ergs meegemaakt: klachten zakken meestal binnen vier weken. Niet met een primaire bron onderbouwd en daarom gemarkeerd: de ladder, de samenstelling en werkwijze van bemiddelaars en raad, afkoeltijd voor groepen, praten na alcohol of slaapgebrek, cultuurverschillen, medische oorzaken van plotselinge agressie, gevaar van vastbinden, de termijnen rond scheiden, het effect van zelf bedachte afspraken, de regels voor bemiddeling, de uitspraken van dijkgraaf en heemraden, en de artikelen over vrijheidsberoving (282 Sr), aanhouding op heterdaad (53 Sv) en het niet helpen (450 Sr): de officiële wettekst kon ik niet openen. NICE NG10 over agressie en afzondering en het Verdrag van Istanbul over verplichte bemiddeling gaven een fout en zijn niet gelezen. Ik heb niets gevonden over scheiden binnen een groep zonder politie. Dit deel is een eigen ontwerp en heeft een juridische en psychologische toets nodig. Getoetst door: nog niet.