Houtgasinstallatie

Wat het doet

Een houtgasgenerator verhit hout met te weinig lucht om het te laten verbranden. Het hout verkoolt, en de houtskool reageert met de dampen tot een brandbaar gas: vooral koolmonoxide, waterstof en wat methaan, verdund met veel stikstof wordt getoetst. Dat gas wordt gekoeld en gefilterd en gaat in plaats van benzine naar een gewone verbrandingsmotor. In de Tweede Wereldoorlog werkte dat op grote schaal. Benzine was er niet meer, hout wel. In Zweden, Duitsland, Frankrijk en ook in Nederland reden honderdduizenden auto's, bussen, vrachtwagens en tractoren op houtgas wordt getoetst. Het werkte om vier redenen: de motoren waren traag en eenvoudig, er waren veel monteurs, hout werd centraal gezaagd tot blokjes van gelijke maat en gedroogd, en de overheid stelde regels en ontwerpen vast. Toch verloor elke motor 30 tot 50 procent vermogen wordt getoetst, en elke dag kostte een uur onderhoud. Ook de schaduwkant is goed gedocumenteerd: er vielen veel doden en zieken door koolmonoxidevergiftiging, vooral in garages en schuren, tijdens het opstarten, tanken en schoonmaken wordt getoetst. Koolmonoxide ruik je niet, zie je niet, en het maakt je eerst suf en dan bewusteloos. Dit recept geeft daarom geen bouwtekening en geen maten. Het geeft het principe, en vooral wat een gemeenschap moet kunnen voordat ze eraan begint.

Stuklijst

Op principeniveau bestaat een installatie uit deze delen. Maten en ontwerp haal je uit de bronnen onder stap 2, niet uit dit boek.

Gereedschap

Lasapparatuur en iemand die er veilig mee werkt, gereedschap voor motoronderhoud, koolmonoxidemelders, een logboek. Dat de gemeenschap dit allemaal heeft, is zelf al een voorwaarde.

Bouwen

Lees deze stappen als een toets: beantwoord je één ervan met nee, begin dan niet.

1. Stel de vraag eerst eerlijk: waarvoor heb je dit nodig? Een vaste motor voor een pomp, een zaag of een generator is veel veiliger dan een rijdend voertuig. Voor licht en kleine apparaten zijn zon, wind en water beter (BR.04, BR.12, BR.14).
2. Zorg voor een erkend ontwerp op papier. Er bestaan uitgebreide openbare handleidingen, onder meer van de FAO uit de jaren tachtig en een Amerikaanse noodhandleiding voor een vereenvoudigde vergasser uit 1989 wordt getoetst. Bewaar ze in het kennisarchief (16.01 Een kennisarchief).
3. Wijs een monteur aan met ervaring aan motoren, en een tweede persoon die alles meeleert.
4. Verzamel minstens vier werkende koolmonoxidemelders en test ze.
5. Kies een vaste plek buiten, minstens 10 meter van woningen, met de wind van de huizen af. Nooit binnen, nooit in een schuur, nooit onder een afdak met wanden.
6. Regel een vaste houtstroom: hout in blokjes van gelijke maat, gedroogd tot het onder 20 procent vocht zit wordt getoetst. Nat hout geeft teer, en teer verstopt filters en motor.
7. Spreek regels af: nooit alleen, nooit iemand in de buurt die slaapt, start en onderhoud alleen met twee mensen, een vaste noodprocedure (15.03 Besluiten nemen).
8. Train eerst alles met een koude installatie: opstarten, afzetten, filters reinigen, wat je doet bij een alarm.
9. Leer iedereen de tekenen van koolmonoxidevergiftiging herkennen: hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, verwarring, slaperigheid. Wie die voelt, gaat direct naar buiten, de frisse lucht in (07.16 Acute noodgevallen).
10. Regel opslag voor het condenswater en de teer uit de filters. Die zijn giftig en vervuilen grond en water. Nooit in een sloot of op de moestuin.

Testen

Een werkende installatie levert gas dat bij de proefbrander buiten brandt met een stabiele vlam. Werkt de motor, controleer dan elke keer met de melders rond de installatie of er nergens gas ontsnapt. Een melder die bij de installatie aanslaat, betekent: alles stil, lek zoeken voordat iemand weer in de buurt werkt.

Onderhoud

• Verwijder elke dag as en houtskoolgruis volgens de handleiding.
• Reinig filters en cycloon op vaste momenten, buiten, met twee mensen.
• Controleer pakkingen en deksels op lekkage bij elke start.
• Houd een logboek bij van draaiuren, houtverbruik, onderhoud en elk alarm.

Volgende stap

Overweeg eerst eenvoudiger opties: houtskool voor de smidse (BR.09), stoom of een waterrad voor mechanisch werk (BR.14). Besluit als gemeenschap pas tot houtgas als je de stappen hierboven allemaal hebt afgevinkt, en neem dat besluit vast in 16.11 Wat herbouw je eerst.