Veilig slopen

Waarom dit telt

Een gewone straat is een mijn vol koper, staal, magneten en accu's. Maar in dezelfde apparaten zitten condensatoren die je hart stilzetten, gassen die ontploffen en vezels die je longen over dertig jaar kapotmaken. Wie slordig sloopt, heeft straks zorg nodig die er niet meer is.

Eerst doen

1. Kijk voordat je aanraakt: typeplaatje, waarschuwingsstickers, stralingsteken, vlamsymbool.
2. Koppel elk apparaat los van stroom, accu en gas, en wacht dan tien minuten.
3. Zet je bril op en trek handschoenen aan voor de eerste schroef.
4. Zoek in de gevarentabel op wat er in dit apparaat kan zitten.
5. Zet een emmer zand en een emmer water binnen drie stappen.
6. Werk nooit alleen aan een auto, magnetron, beeldbuis of accubank.

Wat je nodig hebt

• Veiligheidsbril, en een gelaatsscherm voor beeldbuizen en de slijper.
• Snijbestendige werkhandschoenen, plus nitril handschoenen voor zuur, olie en kwik.
• Stofmasker FFP2, en FFP3 voor glaswol en alles wat asbest kan zijn.
• Gehoorbescherming, schoenen met neus, overall met lange mouwen.
• Een ontlaadstok, een multimeter, isolatietape.
• Een metalen emmer met droog zand, een emmer water, een blusser als je die vindt.
• Glazen potten met deksel, plastic zakken, stift, logboek.

Werkwijze

De gevarentabel

Magnetron

De condensator naast de hoogspanningstransformator kan na het uittrekken van de stekker nog dagen een dodelijke lading houden. De ingebouwde ontlaadweerstand kan kapot zijn. Ga er altijd van uit dat hij geladen is.

1. Trek de stekker eruit en laat de magnetron een uur staan.
2. Maak een ontlaadstok: een schroevendraaier met geïsoleerd handvat, een draad van een meter en een krokodillenklem. Zet er een weerstand van 10.000 tot 100.000 ohm, 5 watt, tussen als je die hebt wordt getoetst.
3. Klem de draad op kaal metaal van het chassis.
4. Steek één hand in je broekzak. Raak met de punt elke pool van de condensator aan, daarna beide polen tegelijk.
5. Meet op gelijkspanning, bereik 1.000 volt. Je wilt nul zien. Herhaal na vijf minuten. Bruikbaar: koper uit de transformator, de ventilatormotor, de ringmagneten, het plaatstaal. Breek de keramische ringen van de magnetronbuis niet: in sommige zit berylliumoxide, waarvan het stof de longen blijvend beschadigt wordt getoetst.

Beeldbuizen

Een bolle tv of monitor houdt op de zuignap achter op de buis weken lang hoogspanning vast. De buis staat onder vacuüm en kan bij een klap imploderen.

1. Zet het gelaatsscherm op en trek dikke handschoenen aan.
2. Klem de ontlaadstok, zonder weerstand, op de metalen band rond de buis.
3. Schuif de punt onder de rubberen zuignap tot hij het klemmetje raakt. Houd drie seconden vast. Herhaal na vijf minuten: de buis laadt een beetje bij.
4. Neem het koper van de afbuigspoel, de luidspreker en de printplaat. Laat de buis heel, voorkant naar beneden, afgedekt. Til een buis aan de rand, nooit aan de hals.

Lithiumaccu's

1. Plak bij elk pakket meteen de polen af.
2. Bol, gedeukt, lek, warm of zoetige geur: quarantaine. Leg het in een metalen emmer met droog zand, buiten, minstens vijf meter van een gebouw wordt getoetst.
3. Laad een beschadigde of opgezwollen cel nooit op.
4. Open pakketten met plastic gereedschap. Metaal tussen twee cellen is kortsluiting. Opslag en werken aan cellen: 10.06 Accu's redden en onderhouden.

Loodaccu's

1. Draag nitril handschoenen en een bril. Het zuur brandt huid en ogen weg.
2. Maak eerst de min pool los, sluit hem als laatste aan.
3. Laad alleen buiten of met open deur, zonder vonk binnen twee meter: er ontstaat waterstof.
4. Spoel zuur op de huid tien minuten, in het oog vijftien minuten. Neutraliseer gemorst zuur op de grond met soda of kalk.

Auto's

1. Haal de min pool los en wacht dertig minuten. De airbagregeling heeft een eigen reservelading wordt getoetst.
2. Zaag, boor of verhit nooit binnen een handbreedte van stuur, dashboard, stoelen, stijlen, gordelrollen en gespen: daar zitten airbags en gordelspanners.
3. Leg een losgenomen airbag met de bolle kant naar boven, ver weg.
4. Draai nooit de bovenmoer van een schokbreker met veer los zonder veerspanner.
5. Tap brandstof af voordat je slijpt. Benzinedamp is zwaarder dan lucht en kruipt naar een vonk.
6. Blijf van oranje kabels in hybride en elektrische auto's af: 400 tot 800 volt wordt getoetst.

Koelapparaten

Moderne koelkasten werken vaak met isobutaan (R600a, staat op het plaatje), een brandbaar gas.

1. Zet het apparaat buiten, ver van vuur.
2. Knijp de dunne koperen leiding plat met een tang, knip daarna door. Nooit slijper of brander.
3. Laat het gas tien minuten wegtrekken en vang de olie uit de compressor op. De compressor is later een lucht of vacuümpomp.

Kwik

Een spaarlamp bevat een paar milligram kwik, een tl buis wat meer, een kwikthermometer rond een gram wordt getoetst.

1. Bewaar hele lampen rechtop in een doos.
2. Valt er een kapot: ramen open, vijftien minuten de ruimte uit.
3. Schep alles op met twee stukjes karton en plakband, in een glazen pot met deksel, label KWIK. Nooit stofzuiger of bezem.

Rookmelders

Oudere ionisatiemelders bevatten een kleine bron van americium wordt getoetst, herkenbaar aan het stralingsteken. Heel zijn ze vrijwel onschuldig, ingeademd of ingeslikt niet. Open of verbrand ze niet. Bewaar ze samen in een gesloten, gelabeld blik buiten de woonruimte. Neem alleen de batterij eruit.

Asbest

Nederland verbood asbest in 1993 wordt getoetst. Het zit in golfplaten, vensterbanken, plaat onder dakranden, leidingisolatie, vloerzeil, bloembakken, oude kachels, föhns en remvoeringen. Je ziet het niet. Twijfel betekent asbest.

1. Laat het zitten. Heel asbest is weinig gevaarlijk.
2. Moet het weg: maak het kletsnat, draag FFP3 en kleding die je daarna weggooit.
3. Neem platen heel weg. Nooit breken, zagen, boren, schuren of wegblazen.
4. Pak het dubbel in plastic, label het en bewaar of begraaf het op een vaste plek.

Druk, damp en vezels

• Gasflessen en spuitbussen: kranen dicht, rechtop in de schaduw. Spuit bussen buiten leeg voor je ze opent. Nooit in een vuur.
• Verzinkt metaal: zink verdampt rond 900 °C wordt getoetst. Smeden, lassen of slijpen geeft vier tot twaalf uur later koorts, rillingen en een metaalsmaak. Week verzinkte delen een tot twee dagen in azijn tot het grijze laagje weg is wordt getoetst, en werk buiten met de wind in je rug.
• PVC en kabels: brandend PVC geeft zoutzuurdamp en dioxines. Strip kabels met mes of stripper (10.02). Verhit nooit een lege anti aanbakpan.
• Glaswol: FFP3, bril, lange mouwen, daarna koud afspoelen.
• Scherpe randen: plak ze af of buig ze om. Een snijwond is zonder tetanusprik gevaarlijk: zie 07.03 Wonden reinigen en sluiten.

Een veilige sloopplek inrichten

1. Kies een overdekte plek buiten of een schuur met open deur en daglicht. Zet een stevige tafel op heuphoogte met een houten blad.
2. Verdeel de plek in vier zones: binnenkomst, slopen, gesorteerd, gevaarlijk afval.
3. Zet op vijf meter afstand een metalen kist met zand voor lithium.
4. Hang zand, water en blusser bij de uitgang. Houd kinderen en dieren buiten de zone en leg een logboek neer.

Zo weet je dat het werkt

• De multimeter wijst nul volt op elke condensator voordat iemand hem aanraakt.
• Kwik, rookmelders en lithium liggen gelabeld in hun eigen pot of kist, nooit los.
• Na een dag slopen heeft niemand jeuk, koorts of een snijwond.

Zo weet je dat het misgaat

• Een lithiumpakket wordt warm, sist of rookt: schuif het met een schop in de zandemmer, zet die buiten, ga uit de rook en laat het uitbranden.
• Je ruikt rotte eieren bij een accu die laadt: lader uit, deuren open, ga weg.
• Iemand krijgt 's avonds koorts en een metaalsmaak na smeedwerk: zinkdampkoorts. Rust, drinken, frisse lucht, en stop met dat werk tot het zink eraf is.
• Er komt wit stof uit plaat of isolatie: stop, maak alles nat, masker op, lees Asbest opnieuw.
• Een vonk springt over bij de condensator: er was nog lading. Controleer de klem en ontlaad opnieuw.

Als je iets mist

Achtergrond

Een condensator is een opslagvat voor lading. Een beeldbuis is er zelf een, met binnen en buitenkant van het glas als platen; daarom laadt hij na ontladen een beetje bij. Bij een lithiumcel met interne kortsluiting maakt warmte meer afbraak en afbraak meer warmte. Dat stop je niet, je beperkt alleen de schade. Asbest, glaswol en zinkdamp zijn gevaarlijk omdat ze klein zijn. Asbest maakt pas na twintig tot veertig jaar ziek wordt getoetst.

Volgende niveau

Maak één persoon in de gemeenschap verantwoordelijk voor de keuring: elk apparaat gaat langs de gevarentabel voordat het de sloopplek op mag. Zet gebouwen met asbest op de kaart (14.05 Een lokale kaart maken). Ga verder met 10.02 Gereedschap om te slopen.

Controlelijst

• Ik ontlaad elke condensator en meet nul volt.
• Ik herken een ionisatiemelder en een spaarlamp en weet waar ze heen gaan.
• Ik plak bij elk lithiumpakket direct de polen af.
• Ik koppel bij een auto de min pool los en wacht dertig minuten.
• Ik behandel plaatmateriaal van vóór 1994 als asbest.
• Mijn sloopplek heeft vier zones, zand, water en een logboek.

Verantwoording

Veiligheidsregels uit de elektrotechniek en de autodemontage; overheidsvoorlichting over asbest, kwik in lampen en ionisatiemelders; veiligheidsbladen van fabrikanten voor lithiumaccu's en koelmiddelen; arbeidshygiënische kennis over zinkdampkoorts en glaswol. Spanningen van magnetron en beeldbuis zijn typische waarden. Getoetst door: nog niet