Accu's redden en onderhouden

Waarom dit telt

Een accu maakt van zon overdag licht 's nachts. Nieuwe accu's komen er niet meer, dus elke accu die je goed behandelt, scheelt jaren. Een loodaccu die je half leeg laat staan, sterft in maanden; dezelfde accu goed onderhouden gaat vijf tot tien jaar mee wordt getoetst.

Eerst doen

1. Zet je bril op en trek nitril handschoenen aan.
2. Lees het etiket: soort, spanning, capaciteit in ampère uur (Ah).
3. Meet de rustspanning met de multimeter en schrijf die met datum op de accu.
4. Laad elke loodaccu die onder de 12,4 volt staat zo snel mogelijk vol.
5. Leg lithiumpakketten apart, polen afgeplakt, en bekijk ze op schade (10.01).
6. Begin een accukaart: per accu nummer, soort, herkomst, metingen.

Wat je nodig hebt

• Multimeter en een zuurweger (hydrometer) voor open loodaccu's.
• Een laadbron: zonnepanelen met regelaar (10.05), een acculader of een draaiende auto.
• Gedestilleerd of gedemineraliseerd water, een trechter.
• Soda, een staalborstel, vaseline of ander vet.
• Een 12 volt lamp van 21 tot 55 watt als testbelasting (remlicht of koplamp).
• Bril, nitril handschoenen, emmer water.

Werkwijze

Soorten herkennen

Tractie en semitractie zijn de schatten. Een startaccu levert veel stroom in een paar seconden, maar wordt snel kapot van diep ontladen. Gebruik hem alleen als er niets anders is, en ontlaad hem dan niet verder dan een kwart.

Testen

Meet een loodaccu na minstens twaalf uur rust, zonder laden of belasting.

Waarden zijn richtwaarden bij 20 °C wordt getoetst. Belastingstest: sluit de 12 volt lamp aan en meet na een minuut. Een volle, gezonde accu blijft boven 12,2 volt wordt getoetst. Zakt hij snel weg: weinig capaciteit over. Zuurweger (alleen open accu's): zuig zuur op uit elke cel. Vol is 1,27 tot 1,28, half 1,20, leeg 1,12 wordt getoetst. Verschilt één cel meer dan 0,05 van de rest, dan is die cel zwak of kapot. Lithium: deel de pakketspanning door het aantal cellen in serie. Lithium ion is vol bij 4,2 volt per cel en leeg rond 3,0 volt; lithium ijzerfosfaat is vol rond 3,4 tot 3,6 volt en leeg rond 2,8 volt wordt getoetst.

Laden

Een loodaccu laad je in drie fasen: eerst met zoveel stroom als de bron geeft, dan op een vaste spanning tot de stroom wegvalt, dan op een lagere druppelspanning.

Alle waarden wordt getoetst; volg het etiket als dat iets anders zegt.

1. Laad een loodaccu met hooguit een tiende tot een vijfde van zijn capaciteit: een accu van 100 Ah met 10 tot 20 ampère wordt getoetst.
2. Laad bij kou iets hoger, bij hitte iets lager. Veel regelaars doen dat zelf met een temperatuurvoeler.
3. De accu is vol als de stroom bij laadspanning daalt tot ongeveer 1 procent van de capaciteit.
4. Laad lithium ijzerfosfaat nooit onder het vriespunt wordt getoetst.
5. Laad loodaccu's na elke ontlading dezelfde dag weer vol, en eens per week helemaal.

Sulfatering

In een lege of half lege loodaccu groeien harde kristallen op de platen. De accu laadt dan snel op tot hoge spanning, maar zakt snel weer in.

• Langzaam laden, 24 tot 48 uur met 1 tot 2 procent van de capaciteit. Bewijs B: helpt bij lichte sulfatering.
• Egaliseren (alleen open loodaccu's): laad 2 tot 4 uur op 15,5 tot 16 volt met de dopjes eraf en de ruimte open, zolang de accu onder 45 °C blijft wordt getoetst. Bewijs B. Nooit bij AGM, gel of lithium.
• Pulsapparaten: kastjes die met korte pulsen kristallen zouden losmaken. Bewijs C.
• Zout of middeltjes in het zuur gooien. Bewijs D: vaak blijvende schade. Na drie pogingen geen verbetering: gebruik de accu voor licht werk of als bron van lood (10.11).

Water bijvullen

Alleen bij open loodaccu's met dopjes.

1. Laad de accu eerst vol. Het zuur stijgt tijdens laden.
2. Draai de dopjes eraf en kijk in elke cel.
3. Vul bij met gedestilleerd of gedemineraliseerd water tot het merkteken, of tot 5 tot 10 mm boven de platen.
4. Heb je dat niet: vang regen direct op in een schone plastic of glazen bak, niet uit een dakgoot wordt getoetst. Kraanwater en putwater bevatten mineralen die de accu aantasten.
5. Doe er nooit zuur bij. Alleen water verdampt.
6. Controleer elke maand in de zomer, elke twee maanden in de winter.

Opslag

• Loodaccu: vol, koel en droog. Bijladen zodra hij onder de 12,4 volt komt, of elke één tot drie maanden. Dat een betonvloer een accu leegtrekt, is een fabel van oude accubakken; koud en droog is juist goed.
• Lithium: 40 tot 60 procent vol, tussen 10 en 25 °C, in een metalen kist buiten de woonruimte. Elke drie maanden meten.
• Houd de polen schoon: borstel wit of groen aanslag weg met soda en water, spoel na, droog, smeer dun in met vaseline.
• Zet accu's nooit in de zon of in een zinken schuur. Hitte halveert de levensduur bij elke 10 °C boven de 25 °C wordt getoetst.

Een accubank samenstellen

• Serie (plus aan min): de spanning telt op, de capaciteit blijft gelijk. Twee accu's van 12 volt 100 Ah worden 24 volt 100 Ah.
• Parallel (plus aan plus, min aan min): de capaciteit telt op, de spanning blijft gelijk. Twee accu's van 12 volt 100 Ah worden 12 volt 200 Ah.

1. Gebruik alleen accu's van hetzelfde soort, dezelfde capaciteit en ongeveer dezelfde leeftijd.
2. Laad ze apart vol en meet: ze moeten binnen 0,1 volt van elkaar zitten voordat je ze koppelt wordt getoetst.
3. Gebruik kabels van gelijke lengte en dikte.
4. Neem bij parallel de plus van de eerste accu en de min van de laatste. Zo trekt elke accu even hard mee.
5. Zet niet meer dan drie of vier rijen parallel, en geef elke rij een eigen zekering wordt getoetst.
6. Meet elke maand elke accu apart. Eén slechte accu trekt de rest omlaag.

Lithium cellen

Werk bij voorkeur met complete pakketten met hun eigen beveiliging. Een fietsaccu van 36 volt laat je heel en zet je met een omzetter van 36 naar 12 volt op je 12 volt net. Lithium ijzerfosfaat uit campers en boten is de veiligste lithiumsoort. Wie toch cellen samenvoegt:

1. Gebruik alleen cellen van dezelfde soort, zonder deuk, zwelling of roest.
2. Breng alle cellen eerst op dezelfde spanning, binnen 0,05 volt wordt getoetst.
3. Bouw altijd een beveiligingsprint (BMS) in die per cel bewaakt.
4. Soldeer nooit direct op een cel: de hitte beschadigt hem. Gebruik de bestaande strips.
5. Zet een zekering in de plus en test het pakket de eerste keer buiten, op zand. Een cel die lang onder de 2 volt heeft gestaan, laad je niet meer op wordt getoetst.

Levensduur verlengen

• Ontlaad lood niet verder dan de helft, lithium ijzerfosfaat niet verder dan 10 tot 20 procent rest.
• Laad lood elke dag zo vol mogelijk; laat lithium liefst tussen 20 en 80 procent.
• Houd accu's koel, maar laad niet bij vorst.
• Draai bouten van polen en kabelschoenen elke maand na.

Zo weet je dat het werkt

• Na een nacht rust geeft een geladen loodaccu 12,7 volt of meer.
• De belastingstest blijft boven 12,2 volt.
• Alle cellen van een open accu tonen met de zuurweger hetzelfde getal.
• Je accukaart laat elke maand een meting zien zonder dalende lijn.

Zo weet je dat het misgaat

• Een accu wordt warm tijdens laden: te hoge spanning of een kortgesloten cel. Stop met laden, laat afkoelen, meet per cel.
• Een AGM of gel accu bolt op: overladen. Stel de regelaar lager in; een bolle accu is blijvend beschadigd.
• Een loodaccu is binnen een uur leeg: sulfatering of een dode cel. Probeer langzaam laden; anders afvoeren.
• Een lithiumpakket wordt bol of ruikt zoet: direct naar de quarantainekist (10.01).

Als je iets mist

Achtergrond

Bij ontladen ontstaat op beide platen van een loodaccu loodsulfaat en wordt het zuur waterachtiger; daarom meet de zuurweger de lading. Blijft het sulfaat lang zitten, dan kristalliseert het en lost niet meer op. Lithium accu's schuiven lithiumdeeltjes tussen twee elektroden heen en weer. Te hoge spanning, te lage spanning, hitte en vorst tijdens laden beschadigen de elektroden. Lithium ijzerfosfaat is daarvoor minder gevoelig en brandt veel moeilijker dan lithium ion.

Volgende niveau

Bouw met de beste accu's een gezamenlijke accubank op 24 volt (08.10 Een lokaal energienet). Wijs een accubeheerder aan die elke maand meet en de accukaarten bijhoudt. Lood uit afgeschreven accu's is later grondstof (10.11 Metaal sorteren en aluminium gieten).

Controlelijst

• Ik herken start, semitractie, tractie, AGM, gel, lithium ijzerfosfaat en lithium ion.
• Ik meet rustspanning en weet wat 12,7, 12,3 en 11,9 volt betekenen.
• Ik ken de laadspanning per accusoort en stel de regelaar goed in.
• Ik vul alleen bij met gedestilleerd water, na het laden.
• Ik koppel alleen gelijke accu's en sluit parallel diagonaal aan.
• Ik gebruik lithium als compleet pakket met beveiliging.

Verantwoording

Technische gegevens van accufabrikanten voor lood, AGM, gel en lithium ijzerfosfaat; installatierichtlijnen uit de jacht en caravanbouw; ervaringen uit de wereld van eilandsystemen op zonne energie. Cycli en spanningen zijn typische waarden en verschillen per merk en temperatuur. Getoetst door: nog niet