Gereedschap om te slopen

Waarom dit telt

Apparaten zijn gebouwd om dicht te blijven. Met een goede sloopset haal je in een uur uit een wasmachine wat je met een steen en een mes in een dag niet lukt. Wie het juiste gereedschap heeft, beschadigt ook minder onderdelen en minder vingers.

Eerst doen

1. Zoek gereedschap waar vaklui het lieten: schuren, garages, bedrijfsbussen van installateurs, werkplaatsen van scholen.
2. Leg alles op één plek en sorteer per soort: schroeven, knippen, zagen, breken, meten.
3. Kies per soort het beste exemplaar voor de sloopset en zet de rest apart als reserve.
4. Laad alle accu's van accugereedschap en noteer per accu de datum.
5. Maak een gereedschapsrol of kist die één persoon kan dragen, maximaal vijftien kilo.
6. Teken in het logboek wie welk gereedschap leent.

Wat je nodig hebt

Werkwijze

Beveiligde schroeven herkennen

Fabrikanten gebruiken schroeven die met gewone schroevendraaiers niet los gaan. Herken ze aan de kop.

• Ster met pin: een zespuntige ster met een pinnetje in het midden. Bit met een gaatje.
• Zeskant met pin: inbus met pinnetje. Bit met een gaatje.
• Driehoek of drievleugel: drie sleuven die uit het midden lopen. Veel in speelgoed en spelcomputers.
• Slangenogen: twee ronde gaatjes. Nodig is een vork met twee pennen.
• Eenrichtingsschroef: kop met twee halve maantjes. Draait er alleen in.
• Vijfpunt: in telefoons en kleine elektronica.
• Klinknagel en lijm: geen schroef, wel dicht. Boor of beitel de kop eraf.

Een bitset aanvullen met zelfgemaakte bits

1. Maak een slangenogenbit: slijp of vijl in het midden van een platte schroevendraaier een inkeping van 2 tot 3 mm diep. De twee punten passen in de gaatjes.
2. Maak een bit voor ster met pin: tik het pinnetje in de schroef met een drevel en een tik van de hamer weg, of breek hem af met een puntige koudbeitel. Daarna past een gewone sterbit.
3. Maak een driehoekbit: vijl de punt van een kleine platte schroevendraaier tot een smalle wig en zet hem in één van de drie sleuven. Druk hard en draai langzaam.
4. Draai een eenrichtingsschroef los: zet een koudbeitel schuin in de kop en tik hem linksom.
5. Laat een kapotte schroefkop toch los: smelt het eind van een plastic pen met een aansteker, druk het in de kop, laat een minuut uitharden en draai.
6. Zaag in een kapotte of ronde kop een sleuf met de metaalzaag en gebruik een platte schroevendraaier.

Openen zonder breken

1. Zoek alle schroeven: onder rubber voetjes, stickers, typeplaatjes en klepjes.
2. Wrik klikverbindingen open met een plastic wig, een oude bankpas of een gitaarplectrum. Begin bij een hoek en schuif langs de naad.
3. Maak een foto of tekening voor je stekkers losmaakt. Leg schroeven per stap in een eierdoos.
4. Trek stekkers los aan de stekker, nooit aan de draad.
5. Knip draden lang af. Een lange draad kun je altijd korter maken.

Snijden en knippen zonder stroom

1. Span het werkstuk in een bankschroef of klem het met je knie op een blok. Losliggend materiaal breekt zaagbladen.
2. Zet het zaagblad met de tanden naar voren, weg van het handvat. De zaag snijdt bij de duwslag.
3. Kies een blad waarbij minstens drie tanden tegelijk in het materiaal zitten wordt getoetst.
4. Zaag met lange, rustige slagen, ongeveer 40 tot 60 per minuut, en gebruik de hele lengte van het blad wordt getoetst.
5. Druk bij de duwslag, til licht bij de terugslag. Een druppel olie verlengt de levensduur.
6. Knip plaatstaal met de plaatschaar in stroken van maximaal drie vingers breed. Breder plaat buig je eerst om en hak je met de koudbeitel langs de bankschroef.
7. Breek een roestige bout: week hem een nacht in olie of diesel, tik met de hamer op de kop, draai dan. Gaat hij niet: zaag de moer in de lengte in en splijt hem met de beitel.

Gaten maken zonder stroom

1. Gebruik een handboor met slinger voor metaal en hout tot 8 mm.
2. Gebruik een booromslag voor grotere gaten in hout.
3. Zet altijd eerst een putje met een centerpons. Zonder putje loopt de boor weg.
4. Boor langzaam in metaal en houd de boor koel met een druppel olie.

De haakse slijper zolang er accu's zijn

Een slijper op accu snijdt in een minuut door een bout waar je met de hand tien minuten over doet. Bewaar hem voor werk dat met de hand niet lukt: bouten van wielophangingen, sloten, dik profiel. Een accu van 18 volt houdt bij zaagwerk ongeveer tien tot twintig minuten wordt getoetst.

1. Controleer de schijf op scheurtjes en de datum. Gebruik nooit een schijf die is gevallen.
2. Laat de beschermkap altijd zitten, met de open kant van je af.
3. Houd de slijper met twee handen, sta naast de schijf, nooit erachter.
4. Draag gelaatsscherm, gehoorbescherming, leren handschoenen en geen loshangende kleding.
5. Kijk waar de vonken heen gaan. Geen brandstof, lithium, droog gras of houtkrullen binnen vijf meter.
6. Laat de slijper na het loslaten stil vallen voordat je hem neerlegt. Bewaar de accu's half vol en koel, en laad ze elke drie maanden bij zolang je kunt wordt getoetst.

De multimeter

De multimeter is je ogen in de elektriciteit. Zie 08.13 Solderen en de multimeter voor het gebruik.

• Stand gelijkspanning (V met een rechte lijn): accu's, condensators, motoren als generator.
• Stand wisselspanning (V met een golfje): borstelloze motoren als generator.
• Stand doorgang (een pieptoon): is deze draad heel, waar gaat hij heen.
• Stand weerstand (Ω): spoelen, verwarmingselementen, zekeringen. Bewaar een reservebatterij. Haal de batterij eruit als je hem een maand niet gebruikt.

Wat je zelf maakt

• Koevoet of breekijzer: een blad uit een autoveer of een stuk betonstaal van een meter, één kant platgeslagen en geslepen (09.12 Smeden: de basis).
• Plastic wiggen: uit de rand van een emmer of jerrycan gezaagd en schuin gevijld.
• Drevel: een dikke spijker met afgevijlde punt.
• Trekker voor poelies en lagers: een plaatje staal met twee gaten, twee lange bouten en een middenbout die op de as drukt.
• Werkbank met bankschroef: zie 12.10 Een werkplaats bouwen.

Gereedschap bewaren

1. Veeg na elke dag alles schoon en droog.
2. Wrijf metaal in met een vettige doek: olie, vet of zelfs uitgesmolten dierlijk vet (04.15).
3. Bewaar in een droge kist met een zakje rijst of houtas tegen vocht.
4. Slijp beitels en messen bij (09.11 Slijpen en scherpen).
5. Tel de set na elke klus. Een zoekgeraakte bit is in deze wereld niet te vervangen.

Zo weet je dat het werkt

• Je opent een magnetron, een wasmachine en een stofzuiger zonder iets te breken.
• Je zaagt een bout van 10 mm in minder dan vijf minuten met de hand door wordt getoetst.
• Elke schroef in je sorteerbakken is te vinden op soort en maat.
• Je slijper is na een maand nog bruikbaar omdat je hem alleen voor zwaar werk gebruikt.

Zo weet je dat het misgaat

• Zaagbladen breken vaak: het werkstuk zit los of je drukt bij de terugslag. Klem beter vast en til bij de terugslag.
• Schroefkoppen draaien rond: verkeerde bitmaat of te weinig druk. Neem de grotere bit, druk met je hele gewicht, tik eerst met de hamer op de bit.
• Kabels komen beschadigd uit het apparaat: je knipt te kort of trekt aan de draad. Knip lang, trek aan de stekker.
• Gereedschap roest binnen een week: je bewaart het vochtig. Droog, invetten, rijst of as in de kist.

Als je iets mist

Achtergrond

Gereedschap is een hefboom op je kracht: een lange sleutel geeft veel meer draaikracht dan je vingers, een zaag zet je kracht op een paar tanden van een halve millimeter. Met slecht gereedschap verlies je ook onderdelen: wie met een tang een moer rondknijpt, maakt een bout onbruikbaar. Elektrisch gereedschap is een tijdelijk geschenk. De accu's verouderen ook ongebruikt en nieuwe slijpschijven komen er niet. Handgereedschap gaat met onderhoud generaties mee.

Volgende niveau

Zet een tweede sloopset samen en geef die aan een tweede ploeg. Leer twee mensen smeden zodat beitels en koevoeten te herstellen zijn (09.12). Laad accugereedschap op een vaste dag op zonnestroom (10.05 Zonnepanelen loskoppelen van het net).

Controlelijst

• Mijn sloopset weegt minder dan vijftien kilo en bevat alles uit de tabel.
• Ik herken zes soorten beveiligde schroeven en maak er zelf minstens twee bits voor.
• Ik zet een zaagblad goed om en zaag met lange slagen.
• Ik gebruik de slijper alleen met kap, twee handen en gelaatsscherm.
• Ik bewaar gereedschap droog en ingevet en tel de set na elke klus.
• Ik leg schroeven per stap apart en fotografeer voor ik losmaak.

Verantwoording

Praktijkkennis uit de werkplaats, de autodemontage en de reparatiebeweging (reparatiecafés en open reparatiehandleidingen); veiligheidsvoorschriften voor haakse slijpers van fabrikanten en arbodiensten. Accuduur en zaagtijden zijn schattingen. Getoetst door: nog niet