Beten en steken

Waarvoor

De meeste beten en steken zijn pijnlijk maar niet levensgevaarlijk. Het gevaar zit in een allergische reactie, in zwelling in de keel, en in ziektes die teken overbrengen. Deze kaart geeft per dier wat je doet.

Wat je nodig hebt

• Een tekentang of fijne puntpincet, brede tape, een pen.
• Een spalk en een doek.
• Zeewater of fysiologisch zout, een plastic kaart, koude kompressen.
• De adrenalinepen van wie allergisch is.

Stappen

Adder

De adder leeft op heide en in venen, vooral in Drenthe, op de Veluwe en in Friesland. Je ziet twee gaatjes, pijn, en zwelling die in uren omhoog trekt. Soms volgen braken, buikpijn, duizeligheid of zwelling van het gezicht. Doden zijn zeldzaam, kinderen en ouderen lopen meer risico.

1. Laat de gebetene gaan liggen en rustig blijven. Beweging verspreidt het gif.
2. Haal ringen en horloges af.
3. Spalk de arm of het been en houd het op hoogte van het hart.
4. Teken de rand van de zwelling af met de tijd erbij. Herhaal elk half uur.
5. Houd hem 24 uur in de gaten, ook als het eerst meevalt wordt getoetst.
6. Gebruik bij allergische verschijnselen de adrenalinepen (VK.B12).

Kwal

Aan de Noordzee komt de haarkwal voor.

1. Ga uit het water. Wrijf niet.
2. Spoel met zeewater, niet met zoet water: zoet water laat de netelcellen meer gif afvuren.
3. Haal resten van tentakels weg met een pincet of de rand van een plastic kaart, niet met je blote hand.
4. Leg een koud kompres in een doek op de plek, vijftien minuten wordt getoetst.
5. Gebruik geen azijn: bij een deel van de soorten maakt het de steek erger wordt getoetst.

Processierups

De eikenprocessierups zit van mei tot augustus op eiken. De brandhaartjes geven jeukende bulten en ontstoken ogen en luchtwegen.

1. Krab niet. Plak brede tape op de huid en trek hem eraf, telkens met een nieuw stuk.
2. Spoel de huid met water en douche.
3. Was kleding op 60 graden, of laat haar in een dichte zak.
4. Spoel ogen zoals in VK.B10.
5. Houd honden weg. Een hond die een rups likt kan een opgezwollen, afstervende tong krijgen: spoel de bek met veel water.

Teek

1. Pak de teek met een tekentang of fijne pincet zo dicht mogelijk bij de huid.
2. Trek hem langzaam en recht eruit. Geen olie, alcohol of vuur ervoor.
3. Ontsmet het plekje en schrijf datum en plek op.
4. Let drie tot dertig dagen op een rode kring die groter wordt dan 5 cm, en op griepklachten wordt getoetst. Dat kan de ziekte van Lyme zijn: zie 07.07 Infecties en antibiotica.
5. Teken kunnen ook tekenencefalitis (TBE) overbrengen. Dat is in Nederland zeldzaam (RIVM). Je krijgt lichte koorts, hoofdpijn en vermoeidheid, en soms daarna een ontsteking van de hersenen of hersenvliezen wordt getoetst.

Wesp in de mond

1. Laat de gestoken persoon uitspugen en rechtop zitten.
2. Laat hem op ijs zuigen of koud water in de mond houden.
3. Let een uur lang op een hese stem, moeite met slikken of ademen. Dan zwelt de keel dicht: adrenalinepen (VK.B12).
4. Drink buiten nooit uit een blikje of flesje zonder te kijken. Gebruik een glas.

Zo controleer je het

• De zwelling bij een adderbeet stopt binnen enkele uren met groeien.
• De pijn van een kwal zakt binnen enkele uren.
• De tekenbeet blijft een klein rood stipje en verdwijnt.

Veelgemaakte fouten

• Een adderbeet insnijden, uitzuigen, afbinden of met ijs bevriezen.
• Een strak drukverband om een adderbeet: bij Europese adders vergroot dat de weefselschade wordt getoetst.
• Een kwalbeet met zoet water spoelen.
• Een teek eerst insmeren of verdoven.
• Een rupsennest zelf verbranden: de haren vliegen dan rond.

Varianten

• Pieterman: een visje dat aan Nederlandse stranden in het zand ligt. Wie erop stapt heeft hevige pijn. Zet de voet zo lang mogelijk in water van 40 tot 45 graden, tot de pijn zakt wordt getoetst. Test de temperatuur met je eigen hand: de gestoken persoon voelt het niet goed.