Bouwrecept · Water & sanitatie
Zonnekoker
Koken en water pasteuriseren op zonlicht
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · Lauw is gevaarlijk Een zonnekoker die door bewolking zakt naar 40 of 50 °C is een broedstoof voor bacteriën.
- Zet het eten vóór 11 uur in de doos, zodat het ruim voor de middag kookt.
- Eet niets dat uren lauw heeft gestaan. Breng het eerst op een vuur tien minuten aan de kook.
- Kijk niet lang in de reflector. Draag een zonnebril met een donker glas.
Wat het doet
Een zonnekoker is een geïsoleerde doos met een zwarte bodem, een glazen deksel en een spiegelende klep. Zonlicht gaat door het glas, wordt warmte op de zwarte bodem en de zwarte pan, en kan er nauwelijks meer uit. Op een heldere zomerdag haalt een goede doos 100 tot 140 °C binnenin wordt getoetst. Rijst is in 1,5 tot 2 uur gaar, geweekte bonen in 3 tot 5 uur, brood in 1,5 uur. Het klimaat bepaalt hoeveel je eraan hebt. Hij werkt van april tot september, alleen op zonnige dagen zonder sluierbewolking. De zon staat hier lager, dus reken op langere kooktijden dan hierboven wordt getoetst. Ook dan bespaart elke maaltijd een emmer brandhout.
Stuklijst
| № | Onderdeel | Aantal | Donor of bron |
|---|---|---|---|
| 1 | Buitendoos 60 × 50 × 35 cm, multiplex of dubbel karton | 1 | DK.17 Meubels en matrassen, DK.18 Winkels en kantoren |
| 2 | Binnendoos 50 × 40 × 25 cm | 1 | Zelfde bronnen |
| 3 | Isolatie: wol, kranten, schuimplaat of matrasschuim | 5 cm rondom | DK.17 Meubels en matrassen, DK.06 Koelkast en vriezer |
| 4 | Glasplaat 56 × 46 cm, liefst gehard, of twee lagen met 1 cm luchtspouw | 1 | DK.01 De auto: zijruit, of een fotolijst of douchewand |
| 5 | Dunne metalen plaat voor de bodem, zwart gemaakt | 50 × 40 cm | DK.07 Magnetron: behuizing, of DK.04 Wasmachine: plaatwerk |
| 6 | Reflector: roestvrijstalen plaat of zonnescherm voor de voorruit | 50 × 60 cm | DK.16 Stofzuiger, föhn en afzuigkap: afzuigkap, of DK.01 De auto |
| 7 | Zwarte of donkere pannen met deksel, dunwandig | 2 | Keuken |
| 8 | Matte zwarte verf of roet met lijnolie | 0,25 liter | DK.18 Winkels en kantoren, of zelf: roet uit de kachel |
| 9 | Scharnieren en een stok als steun | 2 en 1 | DK.17 Meubels en matrassen |
| 10 | Waterpasteurisatie indicator: buisje met bijenwas | 1 | Zelf maken |
Gereedschap
- Zaag, schroevendraaier, nietpistool of kleine spijkers.
- Glassnijder als je glas op maat maakt.
- Kwast, schaar, kit of lijm.
Bouwen
- Zet de binnendoos in de buitendoos, met 5 cm ruimte rondom en onder. Vul die ruimte met isolatie. Gebruik geen schuim of plastic dat binnen de hete ruimte zichtbaar blijft: het wordt zacht en geeft dampen af.
- Bekleed de binnenwanden met aluminiumfolie of dun metaal, glimmende kant naar binnen.
- Verf de metalen bodemplaat mat zwart en laat hem twee dagen in de zon uitdampen voordat je erop kookt. Leg hem op de bodem.
- Maak een deksel: een lijst van latten 30 × 30 mm, precies passend op de buitendoos. Zet het glas erin met kit. Twee lagen glas met 1 cm lucht ertussen geven 15 tot 20 °C meer wordt getoetst.
- Plak tochtband of een reep vilt rond de bovenrand van de doos, zodat het deksel dicht sluit.
- Bevestig de reflector met twee scharnieren aan de achterrand van het deksel. Maak een stok met gaatjes, zodat je de hoek kunt instellen tussen 90 en 130 graden ten opzichte van het glas.
- Maak de indicator: doe een korrel bijenwas in een afgesloten glazen buisje. Als de was in het water smelt, heeft het water 65 tot 70 °C bereikt en is het gepasteuriseerd wordt getoetst.
Testen
- Zet de doos om 10 uur met het glas naar de zon, de reflector zo gericht dat het licht op de bodem valt.
- Leg een thermometer binnenin, of een stukje kaarsvet op een schoteltje. Kaarsvet smelt rond 55 tot 60 °C, dus na een half uur moet het vloeibaar zijn wordt getoetst.
- Zet 1 liter water in een zwarte pan erin. Noteer na hoeveel tijd de was in de indicator smelt.
- Draai de doos elke 45 minuten met de zon mee. Het schaduwbeeld van de rand op de bodem moet zo klein mogelijk zijn.
Onderhoud
- Houd het glas schoon: stof kost al snel een kwart van het licht.
- Laat de doos niet in de regen staan. Nat karton en natte wol isoleren nauwelijks.
- Controleer elk seizoen de kit en het tochtband.
Gevaar · Lauw is gevaarlijk Een zonnekoker die door bewolking zakt naar 40 of 50 °C is een broedstoof voor bacteriën.
- Zet het eten vóór 11 uur in de doos, zodat het ruim voor de middag kookt.
- Eet niets dat uren lauw heeft gestaan. Breng het eerst op een vuur tien minuten aan de kook.
- Kijk niet lang in de reflector. Draag een zonnebril met een donker glas.
Volgende stap
Gebruik de doos met open deksel en gaas als droogkast voor fruit en kruiden (04.05 Drogen en bewaren). Combineer hem met een hooikist: breng de pan in de zonnekoker op temperatuur en zet hem 's middags in BR.07 Hooikist uit een koelkast.