Voetaangedreven draaibank

Wat het doet

Met een draaibank maak je ronde dingen: stelen voor gereedschap, pennen, deuvels, poten, kommen, poelies, lagerbussen, spoelen. Deze draaibank werkt met een trapplank. Je voet duwt een stang omlaag, die draait een kruk op een autowiel. Dat wiel is het vliegwiel: zwaar genoeg om rustig door te draaien tussen twee trappen. Een touw rond de band brengt de draaiing over naar een kleine poelie op de spil. De spil zelf is een wielnaaf uit een auto, met lager en wielbouten. Op die bouten zit de planschijf waarop je werk vastzet. Verhouding: band van 580 mm, spilpoelie van 100 mm, dat is bijna 6 op 1. Bij 60 tot 80 trappen per minuut draait het werk 350 tot 450 toeren wordt getoetst. Dat is goed voor stelen en pennen tot 8 cm doorsnede. Grotere kommen draai je langzamer, met een grotere spilpoelie. Dit is een houtdraaibank. Messing en aluminium kun je er licht mee bewerken met een handgraveerstaal. Staal draaien kan er niet mee.

Stuklijst

Gereedschap

• Zaag, beitels, boormachine met boren tot 16 mm, houtschroeven en bouten M10.
• Steeksleutels, bankschroef, vijl, slijpsteen.
• Draaibeitels: gutsen en een schuine beitel, geslepen uit oude vijlen of veerstaal (09.12 Smeden: de basis) wordt getoetst.

Bouwen

1. Bouw het bed: twee balken van 140 cm naast elkaar, met een spleet van 30 mm ertussen, vastgezet met drie dwarsklossen eronder. De spleet is de geleiding voor de losse kop en de beitelleg.
2. Zet het bed op vier poten, zodat de bovenkant op 90 cm hoogte komt. Zet de poten schuin uit en verbind ze met schoren: een draaibank moet zwaar en stijf staan.
3. Bout links een staander van 100 × 70 mm, 30 cm hoog, stevig op het bed. Bout de stomp van de eerste wielnaaf horizontaal tegen de binnenkant, met de as 150 mm boven het bed. De naaf met wielbouten wijst naar rechts: dit is de spil.
4. Boor de spilpoelie en de planschijf op het patroon van de wielbouten. Zet eerst de poelie op de bouten, dan de planschijf, en draai de wielmoeren vast.
5. Zet de tweede wielnaaf laag tussen de poten, onder de spil, met de as 30 cm boven de vloer. Zet het autowiel erop zoals op een auto.
6. Klem de stalen strip onder twee wielmoeren en boor er een gat voor de krukpen op 60 mm van het midden. De slag van de trapplank wordt dan 120 mm.
7. Scharnier de trapplank achteraan op een vloerbalk. Verbind de voorkant met de drijfstang aan de krukpen. Bekleed het gat in de drijfstang met leer en vet het in.
8. Snij of rasp een groef in de spilpoelie. Leg het endloze touw rond het midden van de band en om de spilpoelie, en span het door het wiel iets lager te zetten.
9. Maak de losse kop: zet in het hardhouten blok een moer M16 vast, en schroef de bout erdoor op 150 mm hoogte. Vijl de punt tot een kegel van 60 graden. Een bout met een wig door de spleet zet het blok vast op het bed.
10. Maak een meenemer voor tussen de centers: draai een kort stuk staaf in het midden van de planschijf, met een punt en twee scherpe vleugeltjes.
11. Maak de beitelleg: hoekstaal op een paaltje dat in een voetblok staat. Het voetblok klemt met een bout en wig door de spleet.

Testen

1. Trap zonder werkstuk. Het wiel moet na drie of vier trappen gelijkmatig doorlopen. Het touw mag niet slippen.
2. Zet een rechte tak van 5 cm doorsnede, 30 cm lang, tussen de centers. Zet de beitelleg 5 mm van het hout, op hoogte van het hart.
3. Trap rustig en draai met een guts de tak rond. Na 10 minuten moet je een cilinder hebben die nergens meer dan 1 mm uit het rond loopt.

Onderhoud

• Vet de krukpen en de lagerbus van de drijfstang elke werkdag.
• Controleer elke week de wielmoeren en de bevestiging van beide naven.
• Houd de beitels scherp: een botte beitel scheurt het hout en haakt in (09.11 Slijpen en scherpen).

Volgende stap

Draai eerst stelen voor bijlen, schoffels en beitels. Draai daarna houten poelies voor BR.01 en BR.14, en modellen voor het gieten in BR.15 Aluminium smeltoven. Met een tweede autowiel op een as kun je de draaibank later ook met een waterrad aandrijven.