Vaardigheid · Bouwen & herstellen
Tijd en richting uit de zon
Noord vinden en de tijd schatten zonder kompas of klok
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · Ogen Kijk nooit recht in de zon. Werk met de schaduw.
Waarvoor
De zon geeft richting en tijd. Met een stok vind je noord, en weet je wanneer het middag is. Rond maart en september en vlak bij de echte middag klopt dat tot op een paar graden. In de winter kan de lijn in de ochtend of late middag 20 tot 35 graden afwijken (14.11 Navigeren zonder kompas) wordt getoetst.
Wat je nodig hebt
- Een rechte stok van ongeveer een meter, twee stenen, vlakke grond, zon.
Stappen
Richting met de schaduwstok:
- Zet de stok rechtop in vlakke grond.
- Leg een steen op de punt van de schaduw.
- Wacht 15 tot 20 minuten.
- Leg een tweede steen op de nieuwe punt van de schaduw.
- De lijn van de eerste naar de tweede steen loopt van west naar oost.
- Zet je linkervoet bij de eerste steen en je rechtervoet bij de tweede. Je kijkt nu naar het noorden. Middag en tijd:
- Leg elke tien minuten een steentje op de schaduwpunt rond het midden van de dag. De kortste schaduw valt op de echte middag en wijst precies naar het noorden.
- Die middag valt in Nederland rond 12:40 uur wintertijd en 13:40 uur zomertijd. Door het jaar schuift dat tot een kwartier op wordt getoetst.
- De zon draait 15 graden per uur. Een gestrekte vuist is ongeveer 10 graden, dus drie vuisten langs de zonnebaan is ongeveer twee uur.
Zo controleer je het
- Je noordlijn wijst dezelfde kant op als de Poolster die nacht (zie VK.F11 Noord en breedtegraad met de Poolster).
Veelgemaakte fouten
- Denken dat de zon altijd in het oosten opkomt. Dat klopt alleen rond 21 maart en 23 september. In juni komt hij in Nederland op in het noordoosten, in december in het zuidoosten.
- De horlogemethode vertrouwen. Wijs met de kleine wijzer naar de zon; het zuiden ligt halverwege tussen die wijzer en de 1 (zomertijd) of de 12 (wintertijd). Dit kan tientallen graden afwijken (14.11 Navigeren zonder kompas) wordt getoetst (stempel C).
Gevaar · Ogen Kijk nooit recht in de zon. Werk met de schaduw.
Oefenen Leg een week lang elke dag om dezelfde tijd een noordlijn met de schaduwstok en vergelijk die.
Proeve Je legt binnen 30 minuten een noordlijn die minder dan 10 graden afwijkt van een kompas, en je wijst de echte middag aan op tien minuten nauwkeurig.
Redactionele correctie
Deze kaart wijkt sinds editie 0.62 af van de aangeleverde tekst. De nauwkeurigheid van de schaduwstok en de horlogemethode stond te gunstig. De cijfers komen uit eigen rekenwerk in 14.11 Navigeren zonder kompas en zijn niet getoetst.