Noord en breedtegraad met de Poolster

Waarvoor

De Poolster staat bijna precies boven de noordpool. Wie haar vindt, weet waar noord is, en kan uit haar hoogte boven de horizon de breedtegraad bepalen: hoe ver je naar het noorden of zuiden bent.

Wat je nodig hebt

• Een heldere nacht, zicht naar het noorden.
• Voor de breedtegraad: een geodriehoek of stuk karton met gradenverdeling, een draadje met een gewichtje.

Stappen

Noord vinden:

1. Kijk naar het noorden: de kant tegenover waar de zon om de middag stond.
2. Zoek de Grote Beer: zeven heldere sterren in de vorm van een steelpan.
3. Neem de twee sterren aan de voorkant van de pan, tegenover de steel.
4. Trek in gedachten een lijn door die twee, vanaf de bodem van de pan naar boven, en verleng hem ongeveer vijf keer hun onderlinge afstand.
5. Daar staat een middelmatig heldere ster vrij alleen. Dat is de Poolster.
6. Controle: aan de andere kant, op ongeveer dezelfde afstand, staat Cassiopeia, een W van vijf sterren.
7. Steek twee stokken in de grond op een lijn met de Poolster. Die lijn wijst minder dan een graad naast het noorden. Breedtegraad:
8. Maak een hoekmeter: hang het draadje met gewichtje aan het midden van de geodriehoek.
9. Kijk langs de rechte rand naar de Poolster. Lees af waar het draadje hangt.
10. Het verschil tussen de stand van het draadje en 90 graden is de hoogte van de Poolster. Dat is je breedtegraad. In Nederland is dat 51 tot 53 graden. Zonder hoekmeter: een gestrekte vuist is ongeveer 10 graden. In Nederland staat de Poolster ruim vijf vuisten hoog.

Zo controleer je het

• Je noordlijn klopt met de schaduwstok van overdag (zie VK.F10 Tijd en richting uit de zon).
• Elke graad breedte is 111 km. Twee graden fout is ruim 200 km.

Veelgemaakte fouten

• Een heldere ster voor de Poolster aanzien. Zij is niet bijzonder helder.
• De verkeerde twee sterren van de pan gebruiken.