Bouwrecept · Water & sanitatie
Handwasmachine en fietswasmachine
Schone was zonder stroom: een emmer met stamper, of een wastrommel aan de fiets
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · Gewicht, heet water en riemen Een wasmachine weegt 60 tot 80 kilo, vooral door de betonnen contragewichten.
- Til hem met twee mensen en een steekwagen, nooit alleen.
- Gebruik geen water heter dan 60 °C: bij het overgieten en stampen verbrand je je makkelijk.
- Bouw een kap over de riem en houd kinderen weg van de draaiende trommel en de bok.
Wat het doet
Wassen met de hand op een wasbord kost per volle was een ochtend en pijnlijke handen. Twee eenvoudige machines nemen het zware werk over. De handwasmachine is een emmer met deksel en een stamper: je duwt water en zeep door de stof, zonder te wrijven. De fietswasmachine is een gewone voorlader zonder motor, waarvan je de trommel laat draaien met de fietsbok van BR.01. Beide werken met warm water dat je op het vuur verwarmt, want het verwarmingselement van een wasmachine heeft 230 volt nodig en 2.000 watt, en dat heb je niet.
Stuklijst
| № | Onderdeel | Aantal | Donor of bron |
|---|---|---|---|
| 1 | Emmer van 20 liter met goed sluitend deksel | 1 | DK.18 Winkels en kantoren, schuren |
| 2 | Ontstopper met rubber kop van 15 cm, of een metalen wasstamper | 1 | Keuken, badkamer, DK.18 Winkels en kantoren |
| 3 | Steel van 120 cm, bijvoorbeeld een bezemsteel | 1 | Schuur |
| 4 | Voorlader wasmachine met heel lager, trommel en deur | 1 | DK.04 Wasmachine |
| 5 | Riem of endloos gesplitst touw 6 mm, lengte naar opstelling | 1 | DK.01 De auto: poly V riem, of DK.03 De boot |
| 6 | Afvoerslang met slangklem of een kraantje | 1 | DK.04 Wasmachine of DK.08 Vaatwasser |
| 7 | Houten wiggen en latten 30 × 50 mm | 6 | DK.17 Meubels en matrassen |
| 8 | Multiplex schijf 150 mm met groef, op de naaf van BR.01 | 1 | Al aanwezig bij BR.01 |
Gereedschap
- Boormachine met boren van 10 en 40 mm, schroevendraaiers, dopsleutels.
- Mes of zaag voor het deksel.
- Waterpas.
Bouwen
De handwasmachine
- Boor in het midden van het emmerdeksel een gat van 40 mm voor de steel.
- Boor in de rubber kop van de ontstopper zes gaten van 10 mm, in een kring halverwege tussen rand en midden. Daardoor spuit het water bij elke stoot door de stof.
- Zet de ontstopper op de lange steel. Steek de steel door het deksel van binnenuit, zodat het deksel het spatten tegenhoudt.
De fietswasmachine
- Haal bovenblad en achterwand van de wasmachine. Haal de motor eruit: twee of drie bouten en de stekker.
- Haal de afvoerpomp eruit; die werkt op 230 volt. Zet op de afvoerstomp van de kuip een slang met een klem of kraantje, zodat je via de zwaartekracht aftapt in een emmer.
- Zet de kuip vast. Normaal hangt die aan veren en schokdempers. Klem houten wiggen tussen kuip en kast op vier plekken, zodat de kuip niet meer zwiept. Bij een laag toerental hoeft hij niet te veren, en de riem blijft op spanning.
- Zet de wasmachine naast de fietsbok, met de trommelpoelie in lijn met de schijf op de naaf van BR.01, uitgang A. Controleer de lijn met een strak gespannen touw.
- Meet met een touw de lengte rond beide poelies. Neem een autoriem van die maat of splits een endloos touw. Een trommelpoelie van 280 tot 300 mm en een naafschijf van 150 mm geven een verhouding van 1 op 2.
- Span de riem door de wasmachine 2 tot 4 cm te verschuiven en dan te blokkeren met latten tegen de bok.
Testen
- Handwasmachine: vul de emmer met 8 liter warm water van 30 tot 40 °C, een handvol geraspte zeep en 1 tot 1,5 kilo droge was. Stamp 100 keer op en neer, laat 20 minuten weken, stamp nog 100 keer. Spoel twee keer in schoon water met elk 50 stoten.
- Fietswasmachine: vul de trommel met 3 tot 4 kilo droge was, half zo veel als op het typeplaatje staat. Giet 15 tot 20 liter warm water en zeep door de deur, tot het water net onder de deuropening staat.
- Kies een versnelling waarbij de trommel 40 tot 50 toeren per minuut maakt. Tel met een krijtstreep op de poelie. De was moet bovenin loskomen en naar beneden vallen: dat is de wasbeweging.
- Trap 10 minuten, rust 1 minuut, trap 10 minuten. Tap af. Spoel twee keer met 15 liter, elk 5 minuten trappen.
- Wringen: rol een laken om de natte was, steek een stok door de knoop en draai, of gebruik twee mensen die elk een eind in tegengestelde richting draaien. Centrifugeren lukt met de fiets niet echt: daarvoor moet de trommel 400 tot 1.200 toeren maken wordt getoetst.
Onderhoud
- Laat na elke was de deur open en tap het laatste water af. Stilstaand water in de kuip gaat stinken en schimmelen.
- Maak elke maand het filter en de afvoerstomp schoon: daar verzamelen zich knopen, haren en zand.
- Draai de deurrubber na elke was droog met een doek.
- Kijk elke maand of de wiggen nog vastzitten.
Gevaar · Gewicht, heet water en riemen Een wasmachine weegt 60 tot 80 kilo, vooral door de betonnen contragewichten.
- Til hem met twee mensen en een steekwagen, nooit alleen.
- Gebruik geen water heter dan 60 °C: bij het overgieten en stampen verbrand je je makkelijk.
- Bouw een kap over de riem en houd kinderen weg van de draaiende trommel en de bok.
Volgende stap
Vang het zeepwater op en gebruik het om het toilet door te spoelen of voor sierplanten (02.09 Afvalwater scheiden). Bij een uitbraak van luizen of schurft was je beddengoed en kleding op minstens 60 °C (06.11 Luizen, vlooien, muggen en ratten): verwarm dan het water in een grote pan en gebruik de handwasmachine. Een gezamenlijk washuis met twee fietswasmachines en één vuur voor heet water spaart een straat veel uren.