Vaardigheid · Koken & bewaren
Bonen veilig weken en koken
Zacht tot in de kern, en eerst tien minuten hard
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · Laag garen maakt bonen giftiger Bonen die op 60 tot 80 graden garen zonder eerst hard te koken, kunnen giftiger worden dan rauwe bonen. Dit geldt voor de slowcooker, de hooikist en een pan die net niet kookt.
Waarvoor
Gedroogde bonen zijn een van de beste voorraden die er zijn: eiwit, energie, jarenlang houdbaar. Rauw en half gaar zijn ze giftig. Met weken, afgieten en hard koken maak je ze veilig, sneller gaar en beter verteerbaar.
Wat je nodig hebt
- Gedroogde bonen: 70 tot 100 gram per persoon per maaltijd wordt getoetst.
- Een emmer of pan om te weken: 3 liter water per kilo bonen.
- Een kookpan met deksel: 3 liter vers water per kilo bonen.
- Zout: 10 gram per liter weekwater, als je dat hebt.
- Een vergiet of zeef.
Stappen
- Zoek de bonen uit op een licht bord. Haal steentjes, verschrompelde bonen en bonen met gaatjes eruit.
- Spoel ze af.
- Week ze in drie keer hun volume koud water, met 10 gram zout per liter. Zout maakt de schil zachter en de bonen romiger.
- Week 12 uur, minimaal 5. Is het warmer dan 25 graden, giet dan na 6 uur af en zet vers water op, anders gaan ze gisten wordt getoetst.
- Giet het weekwater weg en spoel de bonen.
- Zet ze op met vers water, ongeveer 3 centimeter boven de bonen.
- Breng aan de kook en laat minstens 10 minuten hard koken, met bubbels over het hele oppervlak. Schep het schuim eraf.
- Draai het vuur laag of zet de pan in de hooikist (04.13 Koken op vuur en in de hooikist).
- Gaar verder tot ze zacht zijn: kidneybonen en witte bonen 1 tot 1,5 uur, kikkererwten 1,5 tot 2,5 uur, tuinbonen 1 uur wordt getoetst. In de hooikist ongeveer het dubbele.
- Zout pas helemaal aan het eind bij als je niet in zout water hebt geweekt.
Zo controleer je het
- Neem vijf bonen uit de pan en druk ze tussen tong en verhemelte. Alle vijf zijn romig, zonder krijtachtige kern.
- Blaas op een paar bonen in een lepel: bij gare bonen krult de schil open.
- Je weet zeker dat de pan tien minuten hard kookte. Twijfel je, kook dan alsnog tien minuten hard.
Veelgemaakte fouten
- Direct in de hooikist of op een heel laag vuur zetten zonder eerst hard te koken.
- Te vroeg proeven en de pan als gaar beschouwen omdat de meeste bonen zacht zijn.
- Het weekwater gebruiken voor de soep.
- Hele oude bonen die na drie uur nog hard zijn, toch eten. Kook ze langer of maal ze na het koken tot puree.
Gevaar · Laag garen maakt bonen giftiger Bonen die op 60 tot 80 graden garen zonder eerst hard te koken, kunnen giftiger worden dan rauwe bonen. Dit geldt voor de slowcooker, de hooikist en een pan die net niet kookt.
Oefenen Kook een kilo bonen volgens deze kaart, met een kookwekker of zandloper voor de tien minuten hard koken. Noteer weektijd, kooktijd en brandstof. Herhaal met een kilo die niet geweekt is en vergelijk de kooktijd.
Proeve Je kookt voor tien mensen een pan bonen die bij de vijfbonentest helemaal romig zijn, en je kunt zonder te kijken uitleggen waarom je tien minuten hard kookt en het weekwater weggooit.
Varianten
- Hard water of oude bonen: doe een halve theelepel zuiveringszout per liter kookwater erbij. Ze worden sneller zacht, maar je verliest wat vitamine B1.
- Linzen en spliterwten: niet weken, wel eerst 10 minuten flink koken, dan 20 tot 40 minuten garen.
- Zonder brandstof voor lang koken: maal geweekte bonen grof, kook het meel 10 minuten hard tot een dikke pap.