Vaardigheid · Materialen & gereedschap
Een zaag scherpen en zetten
Een zaag die recht en snel door vers hout gaat
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Waarvoor
Een zaag met botte of ongezette tanden loopt scheef, klemt en kost je drie keer zoveel kracht. Scherpen maakt de tanden weer puntig. Zetten buigt de tanden om en om een beetje naar buiten, zodat de zaagsnede breder is dan het blad en de zaag niet klemt.
Wat je nodig hebt
- Een driekantvijl die past bij de tandgrootte: de vijl is iets meer dan twee keer zo breed als de tand hoog is wordt getoetst.
- Een platte vijl.
- Een zettang, of een drevel en een klein aambeeld met een schuine rand.
- Twee planken en een bankschroef of lijmklemmen.
- Een stift en een vergrootglas.
Stappen
- Test eerst of het blad te vijlen is. Haal de vijl licht over één tand. Glijdt hij eroverheen zonder te bijten, dan is de tand gehard. Zulke bladen zijn herkenbaar aan donkerblauwe of zwarte tandpunten. Vervang het blad.
- Klem het blad tussen twee planken, met de tanden 5 millimeter erboven.
- Vlak de tanden af. Haal de platte vijl in de lengte over de tandpunten tot elke tand een klein glanzend vlakje heeft. Nu zijn alle tanden even hoog.
- Zet de tanden. Buig met de zettang elke tweede tand naar één kant, alleen het bovenste derde deel van de tand. Draai de zaag om en doe de andere tanden. Elke kant krijgt ongeveer een kwart tot een derde van de bladdikte wordt getoetst. Vers hout vraagt meer zetting dan droog hout.
- Kleur alle tandpunten met de stift.
- Vijl. Leg de driekantvijl in de holte tussen twee tanden. Bij een zaag om dwars door de stam te zagen houd je de vijl onder 15 tot 25 graden schuin ten opzichte van het blad wordt getoetst. Vijl elke tweede tand van één kant, met twee of drie duwende halen per tand.
- Draai de zaag om en vijl de overgeslagen tanden van de andere kant.
- Stop zodra het glanzende vlakje en de kleur net verdwenen zijn. Tel bij elke tand hetzelfde aantal halen.
- Haal een fijne steen één keer plat langs beide zijkanten van de tanden om de braam weg te nemen.
- Doe een proefsnede in een stam van 10 centimeter.
Zo controleer je het
- De zaag gaat zonder duwen recht door het hout en trekt niet naar één kant.
- Kijk langs de tanden: alle punten liggen op één lijn en de zetting is links en rechts gelijk.
- De zaagsnede is breder dan het blad, maar niet meer dan anderhalf keer.
Veelgemaakte fouten
- Zetten met de hele tand in plaats van de punt. De tand breekt af.
- Ongelijke zetting: de zaag loopt altijd naar de kant met de meeste zetting.
- Te lang vijlen op één tand, zodat de tanden ongelijk worden.
- Een gehard blad proberen te vijlen. Je vijl is daarna bot.
Oefenen Scherp een oude, botte handzaag die niemand meer wil. Zaag voor en na in dezelfde stam, en tel het aantal halen tot je erdoor bent.
Proeve Je scherpt en zet een botte zaag in een uur zo dat hij een stam van 15 centimeter vers hout in minder dan de helft van de halen van daarvoor doorzaagt, recht en zonder klemmen.
Varianten
- Trekzaag voor twee personen met schrapers: de schrapers zijn tanden zonder punt die de spanen uit de snede halen. Vijl ze iets lager dan de snijtanden, ongeveer een halve millimeter wordt getoetst.
- Kettingzaag: vijl de schakels met een ronde vijl van de juiste maat, onder de hoek die op de ketting staat, en vijl de dieptebegrenzers bij met een platte vijl en een mal.