Vaardigheid · Energie & elektriciteit
Een olielamp maken
Licht uit een pot, een lont en olijfolie of oud frituurvet
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · Nooit benzine Gebruik nooit benzine, spiritus, wasbenzine of aanmaakvloeistof in een open lamp. Die dampen ontploffen. Zet de lamp altijd op een bord met zand, uit de buurt van gordijnen en kinderen, en zorg voor ventilatie: elke vlam verbruikt zuurstof en maakt roet.
Waarvoor
Een olielamp brandt op plantaardige olie of vloeibaar vet uit de keuken. Gebruik zonnebloemolie, raapolie, olijfolie of gebruikt frituurvet. Plantaardige olie verdampt niet bij kamertemperatuur en is daarom veel veiliger dan benzine of petroleum in een open lamp.
Wat je nodig hebt
- Een glazen pot of aardewerken schaaltje
- Plantaardige olie of gesmolten frituurvet, gezeefd
- Lont: katoenen koord van 3 mm, of een reep katoenen stof van 2 cm breed strak opgerold
- Een stuk ijzerdraad van 20 cm of een stukje blik van 3 bij 3 cm
- Een tang, een spijker, een bord met een laagje zand
Stappen
Lonthouder van draad
- Wikkel het draad acht keer strak om een spijker. Je krijgt een spiraal van 1,5 cm lang.
- Schuif de spiraal van de spijker. Buig de rest van het draad als een poot opzij en omlaag, of als een haak over de rand van de pot.
- Steek de lont door de spiraal. Laat hem 3 tot 5 mm boven de spiraal uitsteken.
Lonthouder van blik
- Knip een stukje blik van 3 bij 3 cm. Prik met de spijker een gat in het midden.
- Buig twee hoeken omlaag als pootjes of buig het blik tot een bootje dat drijft.
- Rol het blik rond de lont als een buisje van 1 cm hoog.
De lamp
- Zet de pot op het bord met zand. Giet er 3 tot 4 cm olie in.
- Zet de lonthouder erin. Het topje van de lont staat 1 cm boven de olie.
- Laat de lont 5 minuten olie opzuigen.
- Steek hem aan. De vlam moet 1 tot 2 cm hoog zijn.
- Knip het verkoolde topje elk uur af. Vul olie bij voordat de lont droog staat.
Zo controleer je het
- De vlam brandt rustig, geel en zonder zwarte rook.
- De lont brandt niet zelf op, maar de olie.
- Een vol potje brandt een avond lang wordt getoetst.
Veelgemaakte fouten
- Lont te ver uit de houder: grote, walmende vlam.
- Te weinig olie: de lont brandt droog en verkoolt.
- Synthetisch koord: het smelt.
Gevaar · Nooit benzine Gebruik nooit benzine, spiritus, wasbenzine of aanmaakvloeistof in een open lamp. Die dampen ontploffen. Zet de lamp altijd op een bord met zand, uit de buurt van gordijnen en kinderen, en zorg voor ventilatie: elke vlam verbruikt zuurstof en maakt roet.
Oefenen Maak twee lampen met twee lontdiktes en vergelijk licht en verbruik in één avond.
Proeve Je maakt in 30 minuten een lamp die 3 uur zonder walm brandt en bij een stoot tegen de tafel niet omvalt.
Varianten
- Kleilampje: knijp een schaaltje met een tuitje, bak het in de kuil (VK.H04 Aardewerk bakken in een kuil) en leg de lont in de tuit.