Vaardigheid · Bouwen & herstellen
De spanstok (Spaanse windas)
Met een stok en touw een enorme trekkracht maken
Concepttekst. Nog niet getoetst door een vakdeskundige. Volg altijd actuele instructies van de overheid en hulpdiensten. Bij acuut gevaar: bel 112.
Gevaar · De stok slaat terug Houd je gezicht buiten het draaivlak van de stok. Houd de stok altijd vast tot hij vastgezet is, en laat de spanning gecontroleerd terugdraaien als je klaar bent.
Waarvoor
De spanstok (Spanish windlass) trekt twee dingen naar elkaar toe door touw met een stok op te draaien. Je trekt er palen recht, sluit een kier in een frame, spant een lading, perst een verlijming of trekt een vastgelopen kar los. Je hebt alleen touw en een stevige stok nodig.
Wat je nodig hebt
- Touw van 6 tot 10 mm, lang genoeg om drie keer rond de twee voorwerpen te gaan.
- Een stevige stok van 40 tot 60 cm, minstens duimdik: hardhout of stalen buis.
- Een touwtje om de stok vast te zetten.
Stappen
- Maak van het touw een gesloten lus met een schootsteek (VK.A07).
- Leg de lus twee tot vier keer om de twee voorwerpen die naar elkaar toe moeten. Meer rondes is sterker.
- Steek de stok midden tussen de strengen door, halverwege de twee voorwerpen.
- Draai de stok rond, als een propeller. De strengen draaien om elkaar en worden korter.
- Draai rustig door tot de spanning goed is. Houd de stok steeds met beide handen vast.
- Zet de stok vast: laat hem tegen een van de voorwerpen of tegen de grond leunen, of bind het eind met een touwtje aan een van de strengen.
Een vastgelopen kar of auto lostrekken
- Zet een paal van 1 m rechtop naast een boom of een tweede paal in de grond.
- Leid het touw van de last om de boom en terug naar de rechtopstaande paal, en maak het eind daaraan vast.
- Bind een dwarsstok aan de rechtopstaande paal en loop er rondjes mee. Het touw windt zich om de paal en trekt de last naar de boom.
Zo controleer je het
- De strengen draaien gelijkmatig om elkaar, zonder dat één streng slap blijft.
- De stok blijft staan als je hem loslaat na het vastzetten.
- De voorwerpen bewegen naar elkaar toe zonder te breken.
Veelgemaakte fouten
- De stok loslaten voordat hij vastzit: hij draait met grote kracht terug.
- Te veel draaien: het touw breekt of de voorwerpen knappen.
- Een te dunne stok: hij breekt in het midden.
- De stok niet in het midden: de draaiing loopt scheef.
Gevaar · De stok slaat terug Houd je gezicht buiten het draaivlak van de stok. Houd de stok altijd vast tot hij vastgezet is, en laat de spanning gecontroleerd terugdraaien als je klaar bent.
Oefenen Trek twee palen die 20 cm uit elkaar staan met een spanstok tegen elkaar, en zet de stok vast.
Proeve Je trekt een kier van 5 cm in een houten frame met een spanstok dicht in 2 minuten, zet de stok vast, en laat hem daarna gecontroleerd terugdraaien zonder dat hij je raakt.